AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİNİN ELMİ XƏBƏRLƏRİ
Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Elmi Xəbərləri (UNEC) jurnalı iqtisadiyyat və əlaqədar sosial elmlər sahəsində tədqiqatçılar, doktorantlar və mütəxəssislər üçün resenziyalı elmi nəşrdir. Jurnal rüblük olaraq Azərbaycan, ingilis və rus dillərində dərc olunur və iqtisadiyyat, sosiologiya, və ictimai siyasət mövzularını əhatə edir. Jurnal Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyasının dissertasiyaların əsas nəticələrinin dərc olunmasını tövsiyə etdiyi dövri elmi nəşrlər siyahısındadır.
İQTİSADİ FƏAL ƏHALİNİN CİNS–GENDER ÜZRƏ PAYLANMASI VƏ İŞSİZLİK AMİLİ
Bu tədqiqatın məqsədi 1995–2023-cü illərdə Azərbaycanda iqtisadi fəal əhalinin cins–gender strukturu ilə işsizlik dinamikası arasındakı qarşılıqlı təsiri qiymət-ləndirməkdir. Dövlət Statistika Komitəsinin illik məlumatları mühitində pandas və matplotlib vasitəsilə kəşfiyyat xarakterli təhlil aparılmış, trendləri izah etmək üçün müxtəlif resurslara müraciət edilmişdir. Nəticələr göstərir ki, 2003–2023 dövründə məşğulluğun gender yaxınlaşması müşahidə olunsa da, 2020-ci ildə pandemiya şoku müvəqqəti divergensiyaya səbəb olmuşdur. Tədqiqatın praktiki aktuallığı ondan ibarətdir ki, işsizliyə giriş indeksi”nin lokallaşdırılmış versiyası əmək bazarındakı gender asimmetriyasını real vaxtda izləməyə imkan verir. Elmi yenilik isə ilk dəfə bu indeksin Azərbaycan kontekstinə uyğunlaşdırılması və gender fərqinin 3,1 faiz bəndini izah etməsidir.
əmək bazarı, əmək resursları, məşğul və işsiz əhali, gender əsaslı sosial quruluşlar, kəşfiyyatçı məlumat təhlili
Müəllif hüququ (c) 2025 Biz təqdim olunan məqalələrin işlənməsi və dərc olunması üçün zəruri olan şəxsi məlumatları toplayır və istifadə edirik. Bu məlumatlara ad, təşkilati mənsubiyyət və əlaqə məlumatları — poçt ünvanı, elektron poçt ünvanı və telefon nömrələri daxildir. Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Elmi Xəbərləri jurnalı (UNEC-EX) tərəfindən qəbul edilən şəxsi məlumatlar yalnız məqalənizin işlənməsi və dərc olunması məqsədilə istifadə olunacaq.
BALAKƏN İNZİBATİ RAYONUNDA İCTİMAİ NƏQLİYYATIN TURİZMƏ TƏSİRİNİN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Məqalədə Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində yerləşən Balakən inzibati rayonunda ictimai nəqliyyat infrastrukturunun turizmin inkişafına təsiri təhlil olunur. Tədqi-qatın əsas məqsədi regionun mövcud nəqliyyat şəbəkəsinin turistlərin hərəkət-liliyinə, turizm obyektlərinə çıxış imkanlarına və ümumilikdə turizm poten-sialının reallaşdırılmasına təsirini müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqat çərçivəsində Balakən rayonunda fəaliyyət göstərən ictimai nəqliyyat sisteminin mövcud vəziyyəti təhlil edilmiş, mövcud marşrut xətləri, istifadə olunan nəqliyyat vasitələrinin texniki səviyyəsi, xidmətin keyfiyyəti və yol infrastrukturu üzrə statistik göstəricilər araşdırılmışdır. Region daxilində hərəkət intensivliyi Engel düsturu vasitəsilə hesablanmış, ictimai nəqliyyat obyektləri ilə turist fəaliyyəti arasındakı əlaqənin səviyyəsi isə Spearmanın xətti korrelyasiya əmsalı ilə müəyyən edilmiş və aralarında orta dərəcədə müsbət korrelyasiya qeydə alınmışdır. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, mövcud nəqliyyat infrastrukturundakı bəzi çatışmazlıqlar turistlərin müəyyən obyektlərə rahat çıxışını məhdudlaşdırır və bu da turistlərin ümumi məmnunluğuna mənfi təsir göstərir. Məqalədə nəqliyyat sisteminin təkmilləşdirilməsi üzrə bir sıra praktik tövsiyələr irəli sürülür. Bu təkliflər Balakən rayonunda dayanıqlı və balanslaşdırılmış turizm inkişaf strategiyasının formalaşdırılması üçün mühüm elmi və praktiki baza ola bilər.
Balakən, korrelyasiya, nəqliyyat, dayanıqlı inkişaf, turizm
PEŞƏKAR İNKİŞAFIN NƏZƏRİ ƏSASLARI VƏ MÜƏLLİMLƏRİN TƏKMİLLƏŞDİRİLMƏSİ: DÜNYA TƏCRÜBƏLƏRİ KONTEKSTİNDƏ TƏHSİLƏ YANAŞMALAR
Müasir təhsil sistemlərinin effektivliyi birbaşa tədris prosesinin keyfiyyətini və tələbələrin fərdi və akademik inkişafını təyin edən müəllimlərin peşə biliklərindən, pedaqoji bacarıqlarından və dəyər yönümlü yanaşmalarından asılıdır. Bu tədqiqat müəllimlərin peşə inkişafının nəzəri və praktik aspektlərini sistematik şəkildə təhlil edir. Peşəkar inkişafın nəzəri əsasları səriştə nəzəriyyələrinə (Guskey-nin dəyişiklik modeli, Villegas-Reimers-in fərdi və institusional yanaşmaları), pedaqoji prinsiplər (Darling-Hammond və McLaughlin-in konstruktivist modeli, Borg-un reflektiv təkmilləşmə çərçivəsi) və təhsil fəlsəfəsi (UNESCO-nun “dörd sütun” prinsipi, kompetensiya əsaslı təhsil) üzərində qurulmuşdur (Guskey, 2002; Villegas-Reimers, 2003; Darling-Hammond & McLaughlin, 1995; Borg, 2015a; UNESCO, 2016). Bu nəzəri çərçivə müəllimlərin peşəkarlıq səviyyəsinin və ömürboyu öyrənmə prinsi-pinin təhsilin keyfiyyətindəki strateji rolunu vurğulayır. Səriştə əsaslı təlim, innovativ texnologiyalara (rəqəmsal platformalar, problemli öyrənmə) və təhsilin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsinə (ölçülə bilən göstəricilər, çoxsəviyyəli monitorinq) əsaslanan tədrisdə nəzəri prinsiplərin praktik tətbiqi araşdırılır. Dövlət təhsil standartları, reflektiv özünüqiymətləndirmə (peşəkar portfoliolar, introspeksiya) və istehsaldan kənar təlim (mentorluq, kollegial əmək-daşlıq) müəllimlərin davamlı inkişafına kömək edir. Beynəlxalq təcrübənin təhlili Finlandiya, Kanada, Yeni Zelandiya və Türkiyənin peşəkar inkişaf modelləri PISA 2022 nəticələri ilə müqayisə edilir. Finlandiya, Kanada və Yeni Zelandiya regiondan-regiona fərqlənən məktəb və universitet əsaslı modelə malikdir, Türkiyə isə öz yüksək göstəriciləri ilə fərqlənir. PISA 2018-də Azərbaycanın göstəriciləri (oxu: 389, elm: 398, riyaziyyat: 420) isə bu təcrübələrin Azərbaycana uyğunlaşdırılma potensialını göstərir. Azərbaycanın “Təhsilin İnkişafı üzrə Dövlət Strategiyası” (2013) isə səriştəyə əsaslanan təhsilə xüsusi diqqət yetirən sistemli islahatları dəstəkləyir. Müəllimlərin ixtisasının artırılması təhsil sisteminin keyfiyyətinin yüksəldilməsində əsas amildir. Azərbaycanda təhsil beynəlxalq təcrübəni yerli reallıqlara uyğun-laşdırmaqla və innovativ strategiyalardan istifadə etməklə bu prosesi sürətləndirə bilər.
peşəkar inkişaf, pedaqoji səriştə, özünə hörmət, təhsilin keyfiyyəti, innovativ təlim, beynəlxalq təcrübə, statistik müqayisə
BİZNESİN RƏQƏMSAL TRANFORMASIYASINDA SAHİBKARLIQ TƏHSİLİNİN STRATEJİ ROLU
Bu məqalədə sahibkarlıq təhsilinin rəqəmsal biznes transformasiyasını təmin etməkdəki strateji rolu araşdırılır və bu prosesin 2019–2023-cü illəri əhatə edən dövrü təhlil edilir. Rəqəmsal texnologiyaların qlobal iqtisadiyyatı dəyişdirdiyi bir şəraitdə, müəssisələr getdikcə daha çox uyğunlaşmaq və innovasiya etmək üçün sahibkarlıq bacarıqlarına ehtiyac duyurlar. Tədqiqatda ədəbiyyatın təhlili və sektor hesabatları əsasında qarışıq metodologiyadan istifadə olunub. Nəticələr göstərir ki, sahibkarlıq təhsili rəqəmsal bacarıqların inkişafına (75%), innovativ layihələrin artımına (32%-dək) və əməliyyat səmərəliliyinə (20%) əhəmiyyətli töhfə verir. Bu təsirin maksimuma çatdırılması üçün sahibkarlıq və rəqəmsal kompetensiyalar institusional çərçivədə uyğunlaşdırılmalıdır. Məqalədə qeyd olunur ki, sahibkarlıq təhsili yalnız fərdi inkişaf vasitəsi deyil, həm də təşkilati davamlılığın və milli iqtisadi rəqabət qabiliyyətinin təməl daşlarından biridir.
sahibkarlıq təhsili, rəqəmsal transformasiya, innovasiya, biznesə uyğunlaşma, rəqəmsal savadlılıq.
KƏND TƏSƏRRÜFATININ RESURS TƏMİNATI BAZARINDA RƏQABƏT ŞƏRAİTİ
Məqalədə Azərbaycanda kənd təsərrüfatı resurs təminatı bazarının, o cümlədən texnika, gübrə, pestisid, toxum və aqrotexniki xidmətlər bazarlarının rəqabət şəraiti təhlil olunur. Tədqiqatın əsas məqsədi bu bazarlarda mövcud rəqabət mühitinin qiymətləndirilməsi və gələcək inkişaf üçün praktiki tövsiyələrin verilməsidir. Tədqiqat konkret resurs seqmentləri (toxum, gübrə, texnika, pestisid) üzrə rəqabət vəziyyətini struktur və funksional aspektlərdən, dövlət iştirakçısının rolu, özəl sektorun fəaliyyəti və regional fərqliliklər baxımından təhlil edir. Təhlil FAO, Dövlət Statistika Komitəsi, Aqroservis ASC, Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzi və AKİA-nın rəsmi məlumatları, habelə fermer sorğularının nəticələrinə əsaslanır. Rəqabət səviyyəsi bazar payı (CR1), qiymətdən razılıq dərəcəsi və bazara giriş maneələri kimi göstəricilər çərçivəsində qiymətləndirilmişdir. Araşdırma göstərir ki, 2018-ci ildən sonra bazarın liberallaşması sayəsində ümumi rəqabət şəraiti əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşmış, fermerlərin əlçatanlığı və məmnunluğu artmışdır. Lakin bəzi regionlarda texnika icarəsi kimi sahələrdə dövlət iştirakçısının dominantlığı və lokal inhisarçılıq riskləri davam edir. Tədqiqat texnika bazarında özəl təşəbbüslərin dəstəklənməsi, keyfiyyət standartlarının sərtləşdirilməsi və regional əlçatanlığın artırılması üzrə tövsiyələr irəli sürür.
kənd təsərrüfatı, resurs təminatı, bazar strukturu, rəqabət mühiti, aqrar xidmətlər
AZƏRBAYCANDA İXRAC PROSESİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ SUBSİDİYALAŞDIRILMASI SİYASƏTİNƏ VƏ SAHİBKARLIQ SUBYEKTLƏRİNİN FƏALİYYƏTİNİN MÖVCUD TƏNZİMLƏNMƏSİNƏ TƏSİRİ MƏSƏLƏLƏRİ
Azərbaycanda neft sektorunun inkişafı iqtisadiyyatın müəyyən bir sahədən asılı-lığına və dalğalanmalara səbəb olur. Bu səbəbdən ölkəmizdə sahibkarlıq subyektləri inkişafının təmin edilməsi aktual mövzu hesab olunur. Bu istiqamətdə dövlət proqramları və layihələrinin həyata keçirilməsi prioritet istiqamət kimi qiymət-ləndirilir. Məqalədə Azərbaycanda mikro, kiçik və orta sahibkarlıq subyekt-lərinin göstəriciləri statistik təhlil olunur. Eyni zamanda, təkcə ölkəmizdə deyil, digər ölkələrdə də sahibkarlıq subyektlərinin bazarda ümumi və bazar payı qeyd olunur. Bundan əlavə, onların ölkə iqtisadiyyatına verdiyi töhfələr vurğulanır. İxrac prosesinin tənzimlənməsi üzrə əsas istiqamətlər müəyyənləşdirilir, bu sahədə tədqiqat aparılır və nəticələr qeyd olunur.
ixrac potensialı, regional inkişaf, müasir iqtisadiyyat, Azərbaycan Respub-likası, ixracın tənzimlənməsi, kənd təsərrüfatı
SAHİBKARLARIN TƏLİMİNİN MÜASİR METODLARI: TƏHSİL PROSESİNDƏ TƏTBİQ ETMƏK ÜÇÜN XARİCİ TƏCRÜBƏ VƏ ALƏTLƏR (UNEC NÜMUNƏSİNDƏ)
Rəqəmsal texnologiyaların sürətli inkişafı, iqtisadiyyatın qloballaşması və əmək bazarında rəqabətin güclənməsi şəraitində sahibkarlığın dayanıqlı iqtisadi artımın əsas amili kimi rolu əhəmiyyətli dərəcədə artır. Sahibkarların effektiv hazırlanması ənənəvi təhsil yanaşmalarının çevik, innovativ və praktiki yönümlü modellərlə əvəz olunmasını tələb edir. Bu məqalədə sahibkarlıq təhsilinin müasir metodları, xarici təcrübələrə əsaslanaraq onların yerli təhsil sisteminə, o cümlədən UNEC-ə uyğunlaşdırılması imkanları araşdırılır. Tədqiqat ABŞ, Avropa və Asiyada sahib-karlıq təhsilinin tarixi inkişafından başlayaraq, startap inkubatorlarının, akselerasiya proqramlarının və layihə əsaslı təlimin tətbiqi ilə bağlı təcrübələrin təhlilini əhatə edir. Beynəlxalq sahibkarlıq təhsili proqramlarının təhlili əsasında sahibkarlıq kompetensiyalarının formalaşdırılmasının müasir modelləri təqdim olunur, universitet mühitində bu sahənin inkişafını məhdudlaşdıran əsas problemlər araşdırılır. Məqalədə uğurlu universitet ekosistemlərinin müqayisəli təhlili aparılır və Azərbaycanda sahibkarlıq təhsilinin transformasiyası üzrə konkret tövsiyələr verilir. Məqalədə 2023–2024-cü illərə aid aktual mənbələrə istinadlar, analitik cədvəllər yer alır ki, bu da onu həm tədqiqatçılar, həm də təhsil praktikləri üçün faydalı edir.
təhsil modelləri, innovasiyalar, UNEC, praktik yönümlü tədris
KİÇİK VƏ ORTA SAHİBKARLIQ SUBYEKTLƏRİNDƏ TORPAQ, TİKİLİ VƏ AVADANLIQLARIN MÜBADİLƏSİNİN UÇOTUNDA OLAN PROBLEMLƏR
Tədqiqatın əsas məqsədi kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərində aktivlərin mübadiləsinin vergi uçotu və maliyyə hesabatları baxımından aktuallığı və mühasibat uçotu qaydalarının tətbiqində aktivlərin mübadiləsi ilə əlaqəli problemləri araşdırmaqdır. Kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarının 17-ci bölməsi və müvafiq olaraq mühasibat uçotunun aparılma qaydalarında aktivlərin mübadiləsinə aid olan maddələr, həmçinin Vergi Məcəlləsində bu mövzunu əhatə edən maddələr qarşılıqlı müqayisə edilmiş və təcrübədə olan uyğunsuzluqlar nəzərdən keçirilmişdir. Tədqiqat metodları ümumiləşdirmə, təhlil, nümunələr əsasında müqayisələrə əsas-lanır. Aktivlərin mübadiləsində düzgün dəyərin müəyyən olunması və qiymət-ləndirmə metodlarının, xüsusən ədalətli və bazar dəyərinin fərqləri və tətbiq sahələri barədə müddəalar nümunələr üzrə təhlil edilmişdir. Tədqiqatın praktik əhəmiyyəti Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları və Vergi Məcəlləsində aktivlərin dəyərinin qiymətləndirilməsi üçün müxtəlif metod-ların tətbiqi kiçik müəssisələr üçün, xüsusən də bazar şəraitində və resursların məhdud olduğu şəraitdə aktivlərin ədalətli dəyərlə qiymətləndirilməsi üçün yaratdığı xərci nəzərə alaraq bu müddəaların sadələşdirilməsi, vergi yoxlamalarında çox vaxt aktivlərin bazar dəyəri üzərindən qiymətləndirilməsi təcrübəsinin maliyyə hesabat-larına təsirinin minimuma endirilməsi, aktivlərin mübadiləsində düzgün dəyər təyin etmənin və standartlara uyğun hesabatların əhəmiyyətinin müəyyən edilməsidir.
DƏYƏR ZƏNCİRLƏRİNİN FORMALAŞMASI: MAHİYYƏT VƏ STRUKTUR ASPEKTLƏRİ
Tədqiqatın məqsədi - dəyərin yaranması zəncirlərini iqtisadi fəaliyyətlərin sistemli məcmusu kimi müxtəlif aspektlərdə tədqiq etməklə məhsulların dəyər zəncirlərinin müasir kontekstdə mahiyyətinin açıqlanması və strukturunun təkmilləşdirilməsi imkanlarının aşkar edilməsidir. Tədqiqatın metodologiyası – tədqiqat prosesində müşahidə, müqayisəli təhlil, elmi abstraksiya, sintez və məntiqi ümumiləşdirmə üsullarından istifadə olunmuşdur. Tədqiqatın tətbiqi əhəmiyyəti - əldə olunmuş nəticələr məhsulların dəyər zəncirlərinin strukturunun təkmilləşdirilməsi prosesində istifadə edilə bilər. Tədqiqatın nəticələri – dəyər zəncirlərinin mahiyyəti açıqlanmış, onun strukturunun təkmilləşdirilməsi imkanları aşkar edilmiş, onların reallaşdırıl-ması istiqamətləri müəyyən edilmiş, təkliflər irəli sürülmüşdür. Tədqiqatın orijinal-lığı və elmi yeniliyi – dəyər zəncirinə təhlil üsulu kimi yanaşmaqla həmin zəncirin komponentləri arasında qarşılıqlı əlaqələrin səmərəliliyinin yüksəldilməsi istiqamət-lərinin müəyyən edilməsidir.
məhsul, dəyər, dəyər zənciri, struktur, təhlil üsulu, rəqəmsal, komponentlər, yanaşmalar
İQTİSADİ SABİTLİK KONTEKSTİNDƏ SAHİBKARLIQ TƏHSİLİNİN İNKİŞAF TRENDLƏRİ VƏ PROBLEMLƏRİ
Bu məqalə davamlı inkişaf, şəxsiyyətin formalaşması və institusional transformasiya kontekstində sahibkarlıq və sahibkarlıq təhsili sahəsində müasir yanaşmaların multidissiplinar təhlilini təqdim edir. Son dövrlərdə aparılmış beynəlxalq tədqiqat-lara əsaslanaraq, araşdırmada sahibkarlıq tədris mühitlərinə inklüziv, dəyəryönlü və transdissiplinar kompetensiyaların inteqrasiyası məsələsi geniş şəkildə araşdırılır. Xüsusi diqqət, sosial və iqtisadi transformasiyanın əsas hərəkətverici qüvvələri kimi daxili inkişaf hədəfləri (Inner Development Goals – IDG), sahibkarlıq rolu model-ləri, ailə biznes komandaları və akademik sahibkarlığın roluna yönəldilmişdir. Tədqiqat ənənəvi sahibkarlıq təhsilinin məhdudiyyətlərini vurğulayır; belə ki, bu modellər çox zaman şəxsi və etik ölçüləri nəzərə almır. Məqalədə praktik təlimi, emosional intellekti və sosial məsuliyyəti birləşdirən daha holistik (bütövləşdirilmiş) bir modelin tətbiqi təklif olunur. Əldə olunmuş nəticələr göstərir ki, sahibkarlıq təkcə iqtisadi fəaliyyət kimi deyil, həm də mədəni, institusional və pedaqoji konteksdə formalaşdırılan sosial bir fenomen kimi qiymətləndirilməlidir. Məqalədə müəllimlər, siyasətçilər və praktiki sahə nümayəndələri üçün sahibkarlıq ekosistemlərini gücləndirmək məqsədilə innovativ tədris strategiyaları, risklərin idarə edilməsi modelləri və institusional islahatlara dair tövsiyələr irəli sürülür. Bu tədqiqat sahibkarlığın çoxölçülü konstruksiya kimi nəzəri əsaslandırılmasına töhfə verir və qlobal çağırışlara cavab verə bilən, uyğunlaşma qabiliyyətli, etik və dayanıqlı sahibkarlıq kimliyinin formalaşdırılması üçün praktik baxış bucaqları təqdim edir.
sahibkarlıq təhsili, davamlı inkişaf, sahibkarlıq rol modelləri, akademik sahibkarlıq, risklərin idarə edilməsi
İCBARİ SIĞORTA SƏMƏRƏLİLİYİNİN İQTİSADİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Səhiyyə sisteminin və onun tərkib strukturları fəaliyyətinin qiymətləndirilməsinin ən vacib hissəsi tibb təşkilatı fəaliyyətinin iqtisadi təhlilidir. Dövlət tibb təşkilatlarının maliyyələşdirilməsində əsas məqsəd resurslardan istifadə imkanlarının məhdud olduğu şəraitdə məhsul istehsalı deyil, xidmətlər göstərilməsidir. Mövzunun aktuallığı müasir iqtisadiyyat şəraitində sosial və iqtisadi sabitliyi təmin etmək üçün sığorta sistemlərinin rolunun artması ilə əlaqədardır. İcbari sığorta vətəndaşların və bizneslərin maliyyə təhlükəsizliyini artırmaq və onların gələcəkdə yaranacaq potensial risklərə qarşı qorunmasını təmin etmək məqsədilə həyata keçirilir. Azərbaycanda digər ölkələrdə olduğu kimi, sığorta sahəsində islahatların həyata keçirilməsi və sığorta bazarının inkişaf etdirilməsi dövlət siyasətinin vacib istiqamət-lərindən biridir. Buna görə də, icbari sığortanın iqtisadi effektivliyinin qiymət-ləndirilməsi və bu sahədə təkmilləşdirmələrin aparılması böyük aktuallıq daşıyır. Bu məqalənin məqsədi icbari sığortanın iqtisadi effektivliyinin qiymətləndirilməsi, onun müxtəlif iqtisadi göstəricilərə və aspektlərə təsirinin araşdırılmasıdır.
səhiyyə, icbari sığorta, səmərəlilik, iqtisadi qiymətləndirmə, effektivlik
Müəllif hüququ (c) 2025 Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin Elmi Xəbərləri
AZƏRBAYCANIN “YAŞIL ENERJİ”YƏ KEÇİD SİYASƏTİNDƏ PERSPEKTİVLƏR VƏ ÇƏTİNLİKLƏR
Azərbaycan Respublikası son illərdə enerji siyasətində mühüm dəyişikliklər edərək bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafını prioritet istiqamət kimi müəyyənləş-dirmişdir. Qlobal iqlim çağırışları, karbon emissiyalarının azaldılması hədəfi və enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi fonunda ölkədə “yaşıl enerji”yə keçid prosesi sürətlənməkdədir. Bu keçid çərçivəsində günəş və külək, hidro və bioenerji potensialından istifadə imkanları genişlənməkdədir. Bununla yanaşı, texniki infra-strukturun yetərsizliyi, investisiya riskləri, hüquqi tənzimləmə mexanizmlərinin qeyri-kafiliyi və ictimai maarifləndirmənin zəifliyi kimi çətinliklər bu prosesin qarşısında əngəl olaraq qalır. Məqalənin məqsədi Azərbaycanda yaşıl enerjiyə keçid siyasətinin hazırkı vəziyyətini təhlil etmək, mövcud perspektivləri və qarşıya çıxan çətinlikləri müəyyənləşdirməkdir. Məqalədə Azərbaycanın “yaşıl enerji” potensialı, mövcud dövlət siyasəti, beynəlxalq təcrübədən istifadə imkanları və qarşıda duran əsas problemlər müqayisəli və sistematik təhlil metodları əsasında təhlil olunur. Məqalənin praktiki əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, əldə edilən nəticələr dövlət orqanları, investorlar və enerji siyasəti ilə bağlı qərar qəbul edən digər aktorlar üçün “yaşıl enerji” sahəsində daha məqsədyönlü addımların atılmasına zəmin yaradır. Nəticə olaraq, “yaşıl enerji”yə keçidin uğurlu olması üçün kompleks və davamlı islahatların vacibliyi qeyd olunur.
yaşıl enerji, Azərbaycan, bərpa olunan enerji, perspektivlər, çətinliklər
ORTA TƏBƏQƏNİN FORMALAŞMASI AMİLLƏRİ VƏ ƏHƏMİYYƏTİ
Məqalədə orta təbəqənin formalaşması şərtlərinin öyrənilməsinin zəruriliyi əsaslan-dırılır. Orta təbəqənin qiymətləndirilməsinə müxtəlif yanaşmalar, formalaşma amilləri və əhəmiyyəti nəzərdən keçirilir. Bu təbəqənin nümayəndələri məşğulluğun artırılması, yeni biznes sahələrinin yaradılması, infrastrukturun yaxşılaşdırılması, yeni resursların səfərbər edilməsi üçün cəlbedici mühitin yaradılması və uzunmüd-dətli perspektivdə davamlı və mütənasib iqtisadi inkişafın təmin edilməsi kimi mühüm məsələlərin həllində hərəkətverici qüvvədir. Məqalədə orta təbəqənin formalaşmasına təsir edən amillərin məzmunu açıqlanır və təhlil edilir və onların təsir səviyyəsi müəyyənləşdirilir. Məqalə elmi sistemli təhlil, məntiqi ümumiləşdirmə kimi tədqiqat üsulları əsasında yerinə yetirilmişdir. Nəticə: orta təbəqənin formalaş-ması amilləri və əhəmiyyəti təhlil edilmiş, ən müasir yanaşmalar və yenilikçi əsas istiqamətlər göstərilmişdir. Məhdudiyyətlər: bir sıra hallarda məlumatlara çıxış imkanlarının məhdudluğu və daha müfəssəl və etibarlı məlumatların əldə edilməsi zəruriyyəti. Praktiki əhəmiyyət: məqalə Azərbaycan hökumətinin orta təbəqənin formalaşması və davamlı inkişafa təsirləri ilə bağlı siyasətinə töhfə verməklə yanaşı, yerli və xarici elmi tədqiqatçılar üçün də əhəmiyyətli hesab oluna bilər. Məqalənin elmi yeniliyi və orijinallığı: orta təbəqənin formalaşmasına təsir edən amillərə və davamlı inkişafdakı əhəmiyyətinə fərqli bir yanaşma tədqiqatın elmi yeniliyini təşkil edir. Orijinallıq isə tədqiqat zamanı yeni ideya və fikirlərdən istifadə olunmasıdır.
YAŞIL İQTİSADİYYATDA TULLANTILARIN İDARƏ OLUNMASI
Bu məqalə yaşıl iqtisadiyyatın inkişafında tullantıların iqtisadi və ekoloji dəyərləndirilməsini araşdırır. Yaşıl iqtisadiyyat təbii resurslardan səmərəli istifadə, ekoloji balansın qorunması və sosial davamlılığın təmin edilməsi məqsədini güdür. Tullantıların idarə olunması, təkrar emal və dövriyyə iqtisadiyyatı bu konsepsiyanın vacib elementlərindəndir. Məqalədə tullantıların iqtisadi və ekoloji dəyərlən-dirilməsi üsulları, tullantıların təkrar emalına yönəlik texnologiyalar və sosial-siyasi təsirlər müzakirə olunur. Eyni zamanda Azərbaycan və digər inkişaf etməkdə olan ölkələrin yaşıl iqtisadiyyat və tullantıların idarə olunması sahəsindəki təcrübələri və çağırışları nəzərdən keçirilir.
yaşıl iqtisadiyyat, tullantıların idarə olunması, təkrar emal, dövriyyə iqtisadiyyatı, ekoloji balans
AZƏRBAYCANIN BİZNES TSİKLLƏRİNİN DƏYİŞKƏNLİYİ VƏ PUL SİYASƏTİ ŞOKLARININ ROLU
Bu məqalədə Azərbaycanın ümumi ÜDM-i, neft-qaz ÜDM-i və qeyri-neft-qaz ÜDM-in dəyişkənliyi onilliklər üzrə təhlil edilir və pul siyasəti şoklarının qeyri-neft-qaz ÜDM-in dəyişkənlikdəki rolu qiymətləndirilir. 2000-ci illərin ortalarında yaşanan neft bumu dövründə ümumi və neft-qaz ÜDM-də dəyişkənlik yüksək olmuş, lakin 2010-cu illərdə hasilatın sabitləşməsi bu dəyişkənliyin azalmasına səbəb olmuşdur. Əksinə, qeyri-neft-qaz ÜDM-in dəyişkənliyi həmin dövrdə artmışdır. 2020-ci illərin əvvəllərində isə neft-qaz hasilatında yenidən müşahidə olunan dəyişkənliyin artması ümumi və neft-qaz ÜDM-in dəyişkənliyində artıma gətirib çıxarmışdır. Bununla belə, iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi istiqamətindəki səylər fonunda dəyişkənliyin azalması tendensiyası müşahidə olunur. Pul siyasəti şokla-rının dəyişkənliyi 2010-cu illərdə, xüsusilə də 2015-ci il devalvasiyası ilə əlaqədar, maksimum həddə çatmış, lakin sonrakı dövrdə həyata keçirilən islahatlar nəticəsində sabitləşmiş və 2020-ci illərdə tarixi minimum səviyyəyə enmişdir. Bununla belə, dispersiyanın dekompozisiyası göstərir ki, pul siyasəti şoklarının qeyri-neft-qaz ÜDM-in dəyişkənliyinə təsiri məhduddur. Bu nəticə fiskal siyasət, əmək məhsuldarlığı, iqtisadiyyatdakı struktur dəyişikliklər, maddi dövriyyə vəsaitlərinin idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi, maliyyə innovasiyaları və ya xarici amillərin qeyri-neft-qaz sektorunun dəyişkənliyində daha mühüm rol oynadığını göstərir.
biznes tsikli, dəyişkənlik, pul siyasəti, SVAR, Azərbaycan
KOMPETENSİYA ƏSASLI TƏDRİS PROSESİNİN TƏŞKİLİ VƏ NƏTİCƏLƏRİNİN TƏHLİLİ
Tədqiqatın əsas məqsədi özünəinamın akademik performansı əvvəlki nailiyyətlərdən daha dəqiq proqnozlaşdırdığını və bu inancların real nəticələrlə uyğunluğunun vacib olduğunu göstərməkdir. Həmçinin tələbələrin öz qabiliyyətlərini düzgün qiymətlən-dirməməsinin onların davranışlarına və motivasiyasına mənfi təsir etdiyi vurğulanır. Ümumilikdə özünəinamın balanslı inkişafının akademik uğurlara mühüm təsir etdiyi nəticəsinə gəlinir. Tədqiqat metodları fərqli sahələrdə özünəinam ilə real nəticələr arasındakı əlaqəni ölçmək üçün statistik məlumatlar toplanmış və analiz edilmişdir. Həmçinin tələbələrin öz bacarıqlarını necə dəyərləndirdiklərini və bu dəyərlən-dirmənin real göstəricilərlə uyğunluğunu qiymətləndirmək üçün müxtəlif testlər və sorğular tətbiq edilmişdir. Nəticələr əsasında tələbələrin motivasiya və davranış-larına təsir edən amillər müəyyən edilmişdir. Tədqiqatın praktik əhəmiyyəti kompe-tensiya əsaslı tədrisin təşkilinin təhsil prosesindəki effektivliyini göstərməkdən ibarətdir. Araşdırma tələbələrin bilik, bacarıq və münasibətlərinin inteqrasiya olun-muş şəkildə inkişaf etdirilməsi üçün yeni tədris yanaşmalarının tətbiqini təşviq edir. Nəticələr tədris proqramlarının praktiki bilik və peşəkar kompetensiyaların formalaş-dırılmasına yönəldilməsinin vacibliyini vurğulayır. Eyni zamanda, bu yanaşma tədris prosesində əldə edilən nəticələrin daha obyektiv qiymətləndirilməsinə və tələbələrin inkişaf ehtiyaclarının daha yaxşı qarşılanmasına imkan yaradır.
özünəinam, kompetensiya, praktiki bilik, əmək bazarı, motivasiya, kompetensiyaya əsaslanan təhsil sistemi (CBE)
İXRACIN ARTMASININ İQTİSADİ BƏRPA ÜZƏRİNDƏKİ TƏSİRLƏRİ
Bu məqalədə ixracın artmasının iqtisadi bərpa prosesinə təsirləri sistemli şəkildə araşdırılır. Mövzuya həm nəzəri, həm də empirik yanaşma tətbiq olunmaqla, xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələr, o cümlədən Azərbaycan nümunəsi kontekstində ixrac fəaliyyətinin iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə təsiri qiymətləndirilmişdir. Bu məqalənin məqsədi ixracın artmasının iqtisadi bərpa prosesinə təsirlərini qiymətlən-dirmək, xüsusilə pandemiya sonrası dövrdə ixrac yönümlü siyasətlərin makroiqtisadi göstəricilərə, ÜDM-in artımı, məşğulluq və valyuta gəlirlərinə təsirini sistemli şəkildə öyrənmək, eyni zamanda Azərbaycan nümunəsində ixracat artımının real nəticələrini empirik məlumatlarla nümayiş etdirməyə hədəflənmişdir. Araşdırmada keyfiyyət və kəmiyyət metodlarının sintezi tətbiq edilmişdir. Pandemiya sonrası dövrdə iqtisadiyyatların üzləşdiyi bərpa çağırışları ixracatın yalnız ticarət balansının yaxşılaşdırılması baxımından deyil, həm də istehsalın stimullaşdırılması, məşğul-luğun artırılması, valyuta ehtiyatlarının gücləndirilməsi və innovasiya potensialının genişləndirilməsi baxımından mühüm rol oynadığını göstərmişdir. İxracat milli iqtisadiyyatların inkişafında və bərpasında mühüm rol oynayan əsas faktorlar sırasın-dadır. Xüsusilə iqtisadi geriləmələr və ya böhranlardan sonra ixracatın artması, istehsal sahələrinin canlanması, işsizliyin azalması və valyuta ehtiyatlarının güclən-məsinə səbəb olur. İxracat artımının müxtəlif sektorlar və regionlar üzrə yaratdığı müsbət təsirlər qeyd olunaraq, Azərbaycan nümunəsində təhlillər aparılır. Məqalədə təqdim olunan statistik təhlillər və Azərbaycan üzrə qeyri-neft ixracatının son illərdəki dinamikası bu prosesi əyani şəkildə nümayiş etdirir. Qrafik və cədvəllərlə dəstəklənmiş bu təhlillər ixracat artımının makroiqtisadi sabitlik və uzunmüddətli inkişaf üçün necə mühüm bir vasitəyə çevrildiyini sübut edir. Eyni zamanda ixrac yönümlü siyasətin tətbiqində mövcud olan çağırışlar, o cümlədən bazar şaxələndiril-məsi, rəqabət qabiliyyəti, infrastruktur məsələləri və qlobal ticarət mühitindəki qeyri-müəyyənliklər də təhlil olunmuşdur. Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, iqtisadi bərpa və dayanıqlı inkişafın təmin olunması üçün ixracat strategiyalarının gücləndirilməsi və dövlət - özəl sektor əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi vacibdir. Məqalə, bu baxımdan, həm akademik araşdırma aparanlar, həm də iqtisadi siyasət qərarvericiləri üçün faydalı nəticələr və tövsiyələr təqdim edir.
ixracat, iqtisadi bərpa, ticarət balansı, sənaye istehsalı, iqtisadi artım, valyuta gəlirləri
AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ MİLLİ SƏRVƏTİ VƏ ONUN QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ NƏTİCƏLƏRİ
Məqalədə qarşıya qoyulan əsas məqsəd Azərbaycanın milli sərvətinin dəyərlədiril-məsidir. Bu məqsədlə milli sərvətin qiymətləndirilməsinin mürəkkəb və uzun yola malik olan tarixi ardıcıllıgı qısa şəkildə verilmişdir. Məqalədə həmçinin ölkələrin milli sərvələrinin qiymətləndirilməsinin Dünya Bankinin genişləndirilmiş konsepsi-yasınin mahiyyəti açıqlanmışdır. Dünya Bankı tərəfindən milli sərvətin qiymətlən-dirilməsinin təklif olunan genişləndirilmiş konsepsiyası milli aktiv portfellərinin idarə edilməsi proseslərinə söykənir. Ölkənin milli sərvətinin qiymətləndirilməsi məqsədilə onu təşkil edən struktur tərkib elementləri müəyyən edilmişdir. Birləşmiş Millətlər Təskilatının Milli Hesablar Sistemi – 2008 və Dünya Bankının konsepsiyası əsasında Azərbaycan Respublikasının milli sərvəti qiymətləndirilmiş və sərvətdə təbii resurslarin xüsusi çəkisinin çox yüksək olduğu müəyyən edilmişdir. Məqalədə eyni zamanda müasir dövrdə ölkələrin inkişafının əsas meyarı kimi milli sərvətdə insan kapitalınin payı ilə müəyyən olunduğu vurğulanmışdır. Nəticədə Azərbaycanda ölkənin rəqabətli və davamlı iqtisadi inkişafı məqsədilə milli sərvətdə xüsusi çəkisi xeyli aşağı səviyyədə olan insan kapitalının inkişafının zərurəti qeyd olunmuşdur.
milli sərvət, qiymətləndirmə, milli hesablar sistemi, genişləndirilmiş konsepsiya, insan kapitalı
İNTELLEKTUAL MÜLKİYYƏTİN ÖLKƏNİN ELMİ MƏHSULDARLIĞINA TƏSİRİNİN EKONOMETRİK QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ: AZƏRBAYCAN NÜMUNƏSİirinin ekonometrik qiymətləndirilməsi: azərbaycan nümunəsi
Azərbaycanda 2002-2023-cü illər üzrə intellektual mülkiyyət (İM) idxalının dinamikası, onun ümumi idxalda payı və ölkənin elm xərclərinə nisbəti təhlil edilmişdir. Ölkə üzrə İM idxalının təxmini dəyər quruluşu təklif edilmişdir. Dünya bankı, WIPO, AR Əqli Mülkiyyət Agentliyi (AR ƏMA) və AR Dövlət Statistika Komitəsinin (AR DSK) rəsmi məlumatları əsasında İM-in elmi məhsuldarlığa təsiri Azərbaycan nümunəsində ekonometrik qiymətləndirilmişdir. İzahedici maraq dəyişəni kimi İM idxal həcmi, izahedici kontrol dəyişən qismində isə araşdırmalara və işləmələrə (R&D) çəkilən xərclər götürülüb. İzaholunan dəyişən kimi elmi məhsuldarlıq göstəricisi qismində Web of Science bazasında təbiət və texnoloji elm sahələri üzrə indeksləşmiş məqalə sayı götürülmüşdür. Ölkədə İM idxalının və həmçinin R&D xərclərinin elmi məhsuldarlığa təsiri ekonometrik qiymətləndirilmiş və müəyyən edilmişdir ki, bu təsir statistik önəmli və müsbətdir. Tapılıb ki, Azərbaycan üçün reqressiya tənliyi U şəkilli funksiya kimi təsvir olunur, yəni loqarifmik şkalada elmi məhsuldarlıq göstəricisi İM idxalının parabolik funksi-yasıdır. İM idxalının elmi məhsuldarlığa təsirini iqtisadi baxımdan qiymət-ləndirməkdən ötrü orta və nöqtəvi elastiklik əmsallarından istifadə edilmiş və bu əmsalların baxılan illər üzrə ədədi qiymətləri hesablanmışdır. Azərbaycan üçün İM idxalının kritik (minimum) qiyməti hesablanıb və göstərilib ki, bu kritik qiymətdən kiçik qiymətlərdə İM idxalı ölkə üzrə məqalə sayını artırmır və müəyyən mənada belə idxalı səmərəsiz investisiya kimi dəyərləndirmək olar. Həmçinin müəyyən edilmişdir ki, R&D xərclərinin məqalə sayına təsiri İM idxalı təsirindən təxminən 3 dəfə çoxdur. Tapılıb ki, R&D xərclərinin məqalə sayına təsiri birillik gecikmə ilə baş verir. Qurulmuş ekonometrik model ən kiçik kvadratlar üsulu ilə Eviews ekonometrik paketində icra edilmişdir. Gələcəkdə analoji araşdırmalar MDB və Xəzərətrafı region ölkələri üçün də icra edilə bilər.
intellektual mülkiyyət, idxal, ixrac, elastiklik, elm xərcləri, məqalə
NƏQLİYYAT SİSTEMİNDƏ DÖVLƏT-ÖZƏL TƏRƏFDAŞLIĞI: MÜXTƏLİF MODELLƏRİN OXŞAR VƏ FƏRQLİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ
Nəqliyyat sistemində dövlət-özəl tərəfdaşlığı biznes-modeli ənənəvi dövlət maliyyələşdirilməsinin alternativi olub, çağdaş dövrdə dünya nəqliyyat infrastruk-turunun inkişafı və modernizə olunmasında mühüm rol oynayır. Tədqiqat işində nəqliyyat sistemində tətbiq olunan müxtəlif dövlət-özəl tərəfdaşlığı modelləri, o cümlədən “Tikinti, istismar və ötürülmə (Build, operate, transfer - BOT)”, “Layihə-ləndirmə, tikinti, maliyyələşdirmə və istismar (Design, build, finance, operate - DBFO)”, “Konsessiya” müqavilələri və onların digər törəmə formaları arasında oxşar və fərqli xüsusiyyətlərin müqayisəli təhlili aparılmışdır. Təhlil zamanı hər bir modelin istifadəsinin səmərəliliyi, maliyyələşmə mexanizmləri və tərəfdaşlar arasında risklərin bölüşdürülməsi prinsipləri araşdırılmış, nəticədə hər bir model çərçivəsində dövlət və özəl tərəfdaş arasında öhdəliklər, risklər və iqtisadi maraqların necə bölüşdürüldüyü müəyyən edilmişdir. Məqalədə müqayisəli təhlil metodu vasitəsilə müxtəlif dövlət-özəl tərəfdaşlığı modellərinin nəqliyyat sistemində fərqli iqtisadi şəraitlərə və layihə şərtlərinə uyğunlaşması imkanları araşdırılmışdır. Təhlil göstərir ki, bu modellərin düzgün seçilməsi nəqliyyat infrastrukturunun səmərəliliyini və rentabelliyini artırmaqla yanaşı, göstərilən nəqliyyat xidmətlərinin keyfiyyətinin də maksimum səviyyədə yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Aparılmış tədqiqat işinin məqsədi hökumət orqanlarına, özəl tərəfdaşlara (investorlar) və digər maraqlı tərəflərə nəqliyyat layihələrini daha səmərəli reallaşdırmaq və həmin layihələrin uzunmüddətli hədəflərinə nail olmaq baxımın-dan ən optimal dövlət-özəl tərəfdaşlığı modelini seçməkdə köməklik göstərməkdir.
dövlət-özəl tərəfdaşlığı, nəqliyyat sistemi, biznes-model, konsessiya, investisiya
DÜNYA İQTİSADİYYATININ TRANSREGİONAL İNTEQRASİYA MEXANİZMLƏRİ: AZƏRBAYCANIN REGİONAL ƏMƏKDAŞLIĞINA KONSEPTUAL YANAŞMA
Məqalədə transregional səviyyədə formalaşan inteqrasiya təcrübələrinə və inteq-rasiya platformalarının əlaqələndirilməsi mexanizmlərinə nəzər salınır. İnteqrasiya istiqamətlərinin sistemli tədqiqi üçün baxış bucağının müəyyən edilməsindən, əməkdaşlıq mexanizmlərindən və metodiki yanaşmalardan bəhs olunur. Məqalədə müasir dünyada transregional əlaqələrin inkişafının mühüm elmi-nəzəri sualları araşdırılır: regional inteqrasiya və transregionalizm proseslərinin qarşılıqlı əlaqəsi; bu iki prosesin hərəkətverici amillərinin müəyyən edilməsi; regional inteqrasiya və transregional əməkdaşlıq siyasətində milli maraqların balanslığının təmini. Müəllif-lərin əsas ideyası və töhfəsi transregional inteqrasiyanın yeni iqtisadi artım mənbəyi kimi nəzərə alınması, iştirakçı ölkələrin iqtisadi faydaları haqqında nəticə çıxararkən inteqrasiyaya qeyri-xətti proses kimi yanaşılması və xarici iqtisadi əlaqələrin şaxələndirilməsidir. Məqalənin məqsədi beynəlxalq iqtisadi inteqrasiya səviyyə-lərinin qiymətləndirilməsi üçün mövcud metodoloji yanaşmaları sistemləşdirməkdir. Inteqrasiyanın «ölkə-region», «region-region» və «transregional» səviyyələrində motivləri və mexanizmləri, azad iqtisadi zonaların və infrastruktur layihələrin poten-sial imkanları qiymətləndirilir. Azərbaycanın xarici iqtisadi əlaqələrinin yeni istiqamətləri və inteqrasiya münasibətlərinin perspektivləri üzrə konseptual təkliflər irəli sürülür.
regional inteqrasiya, transregionalizm, qloballaşma, beynəlxalq iqtisadi layihələr, BRICS
SİYASİ İQTİSADIN PERSPEKTİVLƏRİ: TƏDQİQAT PREDMETİ GENİŞLƏNİR
Tədqiqatın məqsədi bu gün inkişaf edən sosial-iqtisadi proseslərin gedişində yaranan və bütövlükdə iqtisad elminin, xüsusən də siyasi iqtisadın qarşısında yeni vəzifələr qoyan həmin yeni hadisələri təhlil etməkdir. Tədqiqat zamanı dialektik, konkret-tarixi, sistemli təhlil və məntiqi metodlardan istifadə edilmişdir. Tədqiqatın məhdudluğu siyasi iqtisad elmi üzrə mövcud olan əsərlərin əksəriyyətində bu elmin mövzusunu genişləndirən, sosial-iqtisadi həyatda baş verən dəyişikliklərin kifayət qədər araşdırılmaması hesab edilə bilər. Tədqiqat nəticəsində yeni texnologiyaların sürətli inkişafının təsiri altında müasir məhsuldar qüvvələrin strukturunda yaranan və iqtisad elminin özünün predmetini genişləndirən yeni hadisələr təhlil edilmişdir. Tədqiqatın praktiki əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, ondan milli dövlətin səmərəli sosial-iqtisadi siyasətinin inkişafı üçün zəruri olan məhsuldar qüvvələrin struktu-runda baş verən son dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər. Tədqiqatın elmi yeniliyi və orijinallığı müasir məhsuldar qüvvələrin inkişafı prosesində hazırda meydana çıxan yeni hadisələrin öyrənilməsində bir elm kimi siyasi iqtisadın imkanlarının müəyyən edilməsində və bununla da onun predmetinin genişləndirilməsindədir.
siyasi iqtisadın predmeti, məhsuldar qüvvələr, yeni texnologiyaın inkişafı, investisiya fəaliyyəti, investisiya layihələrinin sosial xarakterinin qiymətləndirilməsi, iqtisadi tədqiqatlarin rolu