UNEC Tələbə Tədqiqatları Jurnalı Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) Tələbə Elmi Cəmiyyəti (TEC) tərəfindən nəşr olunan akademik jurnaldır. Universitetin ilk tələbə mərkəzli elmi jurnalı kimi təsis edilərək 2023-cü ilin dekabr ayında fəaliyyətə başlayan jurnalın əsas məqsədi tələbələrinin elmi potensialını üzə çıxarmaq, onların tədqiqat və nəşr fəaliyyətini dəstəkləməklə akademik yaradıcılığı stimullaşdırmaqdır. Jurnal iqtisadiyyat, idarəetmə, texnoloji elmlər və əlaqəli sahələrdə orijinal nəzəri və empirik tədqiqatları qəbul edir. Jurnal ildə iki dəfə nəşr olunur. Məqalələr Azərbaycan, Türk, İngilis və Rus dillərində təqdim edilə bilər. Bütün məqalələr akademik və etik standartlara uyğun olmalı, eləcə də plagiat yoxlamasından keçməlidir.
Azerbaijan State University of Economics UNEC
Bu makale, işsizlik ve sosyal sigortanın Azerbaycan'daki uygulamalarıyla birlikte bu konuları kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Araştırmanın temel amacı, Azerbaycan'daki işsizlik ve sosyal sigorta sistemlerinin yapısal özelliklerini, işleyişini ve etkinliğini incelemek ve analiz etmektir. Araştırma metodolojisi, Azerbaycan'ın sosyal güvenlik politikalarının incelenmesi ve literatür taramasından oluşmaktadır. Ana sonuçlar, işsizlik sigortası ve sosyal sigortanın önemini vurgulamak, Azerbaycan'daki mevcut durumu belirlemek ve politika önerilerini sunmaktır. Veri eksikliği ve metodolojik engeller sınırlamaları oluşturdu. Bu makalenin özelliği, Azerbaycan'ın sosyal güvenlik sistemine odaklanmasıdır ve politika yapıcıların bu konuda aldıkları kararlara yardımcı olmaktır
Sosyal sigorta, işsizlik sigortası, Azerbaycan
Müəllif hüququ (c) 2026 UNEC TƏLƏBƏ TƏDQİQATLARI JURNALI
Texnologiyanın sürətli inkişafı dünya miqyasında maliyyə bazarlarında dərin dəyişikliklərə səbəb olmuşdur. Bu məqalə texnologiyanın maliyyə bazarlarına inteqrasiyasından yaranan əsas meylləri, çətinlikləri və imkanları araşdırır. Məqalədə alqoritmik ticarət, blokçeyn və süni intellekt kimi fintech yeniliklərinin tətbiqi və bununla əlaqəli risklər, məsələn, kibertəhlükəsizlik problemləri və tənzimləyici mürəkkəbliklər müzakirə olunur. Bu çətinliklərə baxmayaraq, texnologiya bazar iştirakçıları üçün böyük imkanlar təqdim edir, səmərəliliyin artırılması, maliyyə xidmətlərinə daha geniş çıxış və təkmilləşdirilmiş investisiya strategiyaları kimi üstünlükləri təmin edir. Son illərdə maliyyə mənzərəsi texnologiyadakı sürətli inkişafla əhəmiyyətli şəkildə dəyişmişdir. Bu məqalə texnologiyanın maliyyə bazarlarına çoxşaxəli təsirini araşdırır, yaranmış əsas meylləri, çətinlikləri və imkanları analiz edir. İlk növbədə, məqalə maliyyə texnologiyalarının (Fintech) inkişafına və ənənəvi bankçılıq və investisiya təcrübələrinin yenidən formalaşmasındakı roluna diqqət yetirir. Alqoritmik ticarət, blokçeyn və süni intellekt kimi yeniliklərin ticarət strategiyalarını, risk idarəçiliyini və bazar şəffaflığını necə inqilabi şəkildə dəyişdirdiyi nəzərdən keçirilir.
Maliyyə texnologiyaları, Alqoritmik ticarət, Blokçeyn
Rəqəmsal iqtisadiyyat inkişaf etdikcə, elektron ticarət dünya miqyasında bizneslər üçün vacib bir alətə çevrilmişdir. Lakin bu sürətli artım onun ətraf mühitə təsiri barədə də narahatlıqlar doğurmuşdur. Yaşıl elektron ticarət bu narahatlıqlara cavab olaraq iqtisadi inkişafı ətraf mühitin qorunması ilə uyğunlaşdırır. Bu məqalədə yaşıl elektron ticarətin üsulları və qarşılaşdığı çətinliklər araşdırılır. Yaşıl elektron ticarət bir çox faydalar gətirsə də, onun mənfi tərəfləri də mövcuddur, məsələn, qablaşdırma tullantıları və çatdırılma tələbinin artması. Lakin müəyyən bir davranış digərlərinə nisbətən daha zərərli və dağıdıcıdır: ekoloji dost olduğunu iddia etmək, amma əksini etmək, yəni “yaşıl yuyulma” (greenwashing) praktikası. Bu problem, yaşıllaşmaq istəyən hər hansı bir biznesə mənfi təsir göstərir, çünki yaşıl yuyulma istehlakçılar arasında etimadsızlıq yaradır.
Elektron ticarət, Yaşıl elektron ticarət, Yaşıl yuyulma, Davamlılıq, Ekoloji cəhətdən dost
Bərpa oluna bilən enerji illər keçdikcə öz vacibliyini göstərməkdədir. Bərpa olunan enerjidən istifadənin həm ekoloji, həm iqtisadi, həm də qlobal təsirləri danılmazdır. Son onillik ərzində bərpa olunan enerji növlərinin inkişafı və genişləndirilməsi tükənən enerji mənbələrinə qənaətlə yanaşı, öz səmərəliliyini və ekoloji cəhətdən üstünlüyünü sübut etmişdir. Bərpa olunan enerjinin müxtəlif növlərinin mövcudluğu onun fərqli iqlim ərazilərində istifadəsinin mümkünlüyünü göstərir. Bərpa oluna bilən enerjinin istifadə olunması, iqlim şəraitinə uyğunlaşması, həmçinin ekoloji cəhətdən üstünlük təşkil etməsi ilə yanaşı resursların səmərəli şəkildə idarə olunmasında da effektiv təsir göstərməkdədir. Məqalədə bərpa oluna bilən enerji mənbələrinin səmərəliliyindən, onun mövcud müxtəlif növləri və ekoloji təsirlərindən bəhs edilir.
yaşıl enerji, bərpa oluna bilən enerji, iqtisadiyyat
Məqalənin məqsədi xarici mühitdə risk və qeyri-müəyyənlik şəraitində müəssisənin idarə edilməsinin mühüm meyarlarını müəyyən etmək, bu sahədə araşdırma aparmaqdır. Tədqiqat zamanı ehtimal nəzəriyyəsi, çoxluqlar nəzəriyyəsi, informasiya nəzəriyyəsi, ekspert qiymətləndirmələri, sistem təhlili, iqtisadi modelləşdirmə metodlardan istifadə edilmişdir. Tədqiqatdan müəssisə rəhbərləri, kommersiya xidmətləri üzrə mütəxəssislər maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətinin təkmilləşdirilməsi və riskli vəziyyətlərdə idarəetmə qərarlarının qəbulu üçün istifadə edilə bilər. Müasir dövrdə müəssisələr açıq sistemdə binkişaf edir və daim xarici mühitə uyğunlaşaraq öz inkişaflarını həyata keçirirlər. Müəssisələrin uyğunlaşma qabiliyyətinin mühüm müddəaları məqalədə öz əksini tapmışdır. Xarici mühitdə risk və qeyri-müəyyənlik şəraitinin mühüm xüsusiyyətləri, qeyri-müəyyənlik şəraitində qərarlar qəbul etmək, risklərin idarə edilməsi kimi məsələlərin müzakirəsi tədqiqatın orjinallığı ilə bağlıdır. Əsərin elmi yeniliyi xarici mühitdə risk və qeyri-müəyyənlik şəraitində müəssisənin idarə edilməsinin innovativ mexanizminin təkmilləşdirilməsi üçün metodiki və praktiki tövsiyələrin işlənib hazırlanmasındadan ibarətdir
Xarici mühit, risk şəraiti, qeyri-müəyyənlik şəraiti
Təşkilati sağlam mühitin korlanmasına səbəb ola biləcək məsələlərdən olan psixoloji problemlərin mənbələrinə stress, tələb və qayğılar, şirkətin maliyyə vəziyyəti,iş yükünün çoxluğu və ya işçilər arasındakı problemlər nümunə göstərilə bilər. Sözügedən məsələnin müəssisənin effektivliyinə əsaslı təsirini nəzərə alaraq, bu problemlərin həllinin bilavasitə şirkət rəhbərliyinin məsuliyyəti olduğunu deyə bilərik. Tədqiqat müəssisələrdəki mövcud və baş verə biləcək problemlərin işçilərin sağlamlığı və potensial iş performansları üzərindəki təsirlərini nəzəri və araşdırma sorğusu vasitəsilə işçilərin və rəhbər şəxslərin yanaşması ilə praktiki cəhətdən incələyərək toplanılan nəticələr əsasında müəssisələrdə sosial dəstəyin, motivasiyanın və Maslovun Ehtiyaclar üçbucağının zirvə nöqtəsi olan özünü təsdiqləmənin stresslə mübarizədəki rolunu vurğulayır.Məqalə üzrə hazırlanmış anket sorğusunun müvafiq hipotezlər irəli sürülərək müxtəlif analiz metodları vasitəsilə əhatəli şəkildə təhlil edilməsinin əsas məqsədlərindən biri də empirik məlumatlara əsaslanaraq tənqidi yanaşmanın təmin edilməsidir.Hipotezlər arasında Boş Hipotez olaraq da adlandırılan Sıfır Hipotezinin metodiki analiz edilməsi və mühakimə edilməsi vasitəsilə mövcud biliklərin artırılması və bir çox fərziyyənin konkretləşdirilməsi təmin olunur.Hipotezlərin yoxlanmasında istifadə edilmiş analiz metodlarına Frekans,T-analizi,Crosstabs metodları aiddir.Əsas fokuslanılan nəticələr-ədalətli əməkhaqqı bölgüsü,vəzifə yüksəlişi,bilik və bacarıqların düzgün qiymətləndirilməsi və digər şəffaf idarəetmə meyarları və bu amillərin xüsusilə gender faktoru ilə əlaqəsi sistematik şəkildə təhlil edilir və sadalanan səbəblərdən qaynaqlanan təşkilatdaxili stressin müəssisənin effektivliyinə təsiri ön plana çıxarılır.
Sosial dəstək, heyət, psixoloji problemlər, iş yükü
Son dövrlərdə yaranan və sürətlə inkişaf edən texnologiyalar, rəqabətin artması, stresli iş mühiti, alışılmış iş şəraitinin köhnəlməsi şəraitində rəqabət etmək istəyən bütün təşkilatlar bu dəyişikliklərə uyğunlaşmağa məcburdurlar. Müasir dövrdə baş verən dəyişikliklər insan resusrlarının idarə olunmasında işə qəbulun uğursuzluğu, müəssisə üçün dəyərli olan,əvəz olunmayan kadrın itirilməsi, təşkilat daxili konfliktlər, kütləvi kadr axını, işçilərin şəxsi məlumatlarının konfedensiallığının pozulması kimi risklərin yaranmasına səbəb olmuşdur. Təşkilatlarda işçi dövriyyəsi dərəcələri, həm insan resursları həm də təşkilati davranış qaydaları ilə əlaqəli olan bir məsələdir. Yüksək işçi dövriyyəsi təşkilatlar üçün yüksək dərəcədə maliyyətli olduğundan işçi dövriyyəsinin müntəzəm olaraq ölçülməsi ve izlənməsi kritik önəm daşıyır.Kadrların müəssinəni tərk etməsinin əsas səbəbləri kimi karyera inkişafı imkanlarının olmaması; işçilərin cəlb edilməsinin olmaması; zəif şirkət mədəniyyəti; həmkarlar və ya rəhbərliklə fikir ayrılıqları; aydın biznes məqsədləri və ya istiqamətlərinin olmaması və s. sadalanan amillər aid edilir. Mövzunun araşdırılmasında induksiya, müşahidə, müqayisə, anket, SPSS analiz metodlarndan istifadə edilərək elmi məqalə ortaya çıxmışdır. Məqalənin yazılmasında məqsəd dəyişiklik dövründə fəliyyət göstərən işə götürən və işçilərin qarşılaşdığı neqativ halları aşkarlamaq,kadr riskləri kimi işə qəbul zamanı yol verilən səhvlər və kütləvi işdən çıxış hallarının təhlili, yaranma səbəbləri və həll yolları təklif etməkdən ibarətdir.
İnsan resursları, insan resursları riski, işçi axını
Güclü rəqabətin olduğu və texnologiyanın sürətlə inkişaf etdiyi qlobal dünya bazarında müəssisələrin bir çoxu heyətin düzgün idarə edilməməsi səbəbindən müflisləşərək iflasa uğrayırlar. Bu səbəbdən, müəssisələr innovasiyaların tətbiqi vasitəsilə rəqabətqabiliyyətliliklərini artırmağa çalışırlar. Məqalənin məqsədi təşkilatın şəxsi heyətinin formalaşmasını təmin edən müasir innovativ texnologiyaların elmi-nəzəri təhlili, heyətin idarə edilməsində innovasiyanın effektivliyinin müəyyən edilməsi, innovativ metodlardan səmərəli istifadə etmək və təkmilləşdirməklə firmaların inkişafını yüksəltmək, daimi rəqabət üstünlüyünə nail olmaq məsələlərini araşdırmaqdır. Məqalədə göstərilir ki, innovativ texnologiyalar heyətin perspektiv formalaşmasında mühüm rol oynayır. Həmçinin, məqalədə müəssisə və təşkilatlarda sözügedən innovasiyanın işlənib hazırlanması, həyata keçirilməsi və bu istiqamətdə təkliflərin irəli sürülməsi prosesinin əhəmiyyətinin həm tədqiqatçılar, həm də ayrı-ayrı menecerlər tərəfindən fərqli formalarda dərk edildiyi məsələsinə də toxunulmuşdur. Bu istiqamətdə xeyli sayda tədqiqatların aparılmasına baxmayaraq, innovativ heyətin idarə edilməsinin bir çox nəzəri və metodoloji aspektləri tam şəkildə açıqlanmır. Buna görə də, HR-nin innovativ potesialının formalaşması və müəssisədə inkişafı mexanizmini nəzərdən keçirmək vacibdir.
İnnovasiya, innovativ heyətin idarə edilməsi, insan resursları təcrübələri
Bu məqalə qadınların iş həyatında qarşılaşdıqları gender bərabərsizliyi problemlərinə diqqət yetirir. İşdə, təhsildə və cəmiyyətin bir çox sahələrində gender bərabərsizliyinin hələ də mövcud olduğunu vurğulayır. Cəmiyyətdə kişi və qadınların rolları və gözləntiləri haqqında geniş yayılmış təsəvvürlər gender bərabərsizliyinin əsasını təşkil edir. Xüsusilə iş həyatında qadınlar tez-tez cinsi ayrı-seçkiliklə üzləşirlər. Peşələrin cinslə əlaqəli olması, qadınların müəyyən sahələrdə kişilərdən daha az dəyərli görünməsi kimi səbəblərdən qadınlar karyeralarında müxtəlif maneələrlə üzləşirlər. Bundan əlavə, qadınların iş və ailə həyatını balanslaşdırmalı olması çox vaxt qadınların karyera inkişafına mənfi təsir göstərən amildir. Ev işləri, uşaq baxımı və digər ailə vəzifələri qadınların karyeralarında irəliləyiş və yüksək vəzifələrə qalxmalarını çətinləşdirə bilər. Araşdırmalar göstərir ki, işə qəbul və işdən çıxarılma proseslərində gender ayrı-seçkiliyi hələ də yaygındır. Xüsusilə evlilik, subaylıq və hamiləlik kimi faktorların qadınların iş həyatındakı təcrübələrinə təsir etdiyi göstərilib. Bu, qadınların iş həyatında bərabər imkanlardan yararlanmasına mane olan mühüm problemdir. Tədqiqat nəticələri işəgötürənlərin gender əsaslı ayrı-seçkiliyin qarşısını almaq üçün təlim keçmələrinin vacibliyini vurğulayır. Menecerlərin bu mövzuda məlumatlılığı və səyləri qadınların əmək bazarındakı mövqeyini yaxşılaşdıracaq siyasətlərin yaradılmasına rəhbərlik edəcəkdir
Qadınlar, iş həyatında qadınlar, gender bərabərsizliyi
Kompüterlə ilk qarşılaşmadan sonra dünya 4-cü Sənaye İnqilabı adlanan yeni bir dövrə keçdi. İnformasiya texnologiyaları həyatımıza sürətlə daxil oldu və sonrakı inkişaf planlarında mühüm yer tutdu. Bugünkü rəqəmsal transformasiya prosesində iştirak etməyən təşkilatların sağ qalması çox çətindir. Rəqəmsal transformasiya inkişaf edən rəqəmsal platformalarda mərkəzləşmə deməkdir: kağız sənədlər rəqəmsal fayllara çevrilir və rəqəmsal platformada saxlanılır. Texnologiyadan istifadənin artması və COVİD-19 pandemiyası səbəbindən uzaqdan işin qəfil genişlənməsi, təşkilatın insan resurslarının idarə olunmasında rəqəmsal transformasiyanın əhəmiyyətini vurğulamaqdadır. Bununla belə, bu rəqəmsal keçid bu strateji transformasiyadan geri qalan bəzi şirkətlər üçün həmişə asan olmur. Məqalənin məqsədi işə qəbul prosesində rəqəmsal innovasiyların tədqiqi, tətbiqi imkanları və rəqəmsal texnologiyaların prosesə təsirini araşdırmaqdır. Məqalədə rəqəmsal transformasiyanın müəssisənin fəaliyyətinə, o cümlədən işə qəbul prosesinə yaratdığı imkanlar öz əksini tapmışdır. Eyni zamanda işə qəbul prosesində namizədlərin və işə qəbul mütəxəssislərinin qarşılaşdığı problemlər araşdırılmış və həlli yolları təhlil
İnsan resursları, İşə qəbul prosesi, Rəqəmsal transformasiya
Bugün artıq elə bir dövrdür ki, bütün dünyada XXI əsrin fenomeni sayılan turizm insanların əsas tələbatlarından birinə çevrilmişdir. İnsanlar dəyişən, yenilənən həyata uyğunlaşmaq üçün mütəmadi olaraq mövcud öyrəşdikləri yerlərdən uzaqlaşmağa ehtiyac duyurlar. Bu bütün dünyada insanların müxtəlif məqsədlərlə bir yerdən başqa yerə getməsinə şərait yaradır. Belə olan halda həmin insanları – yəni real turistləri qarşılamaq, yerləşdirmək, asudə vaxtlarını səmərəli keçirmək üçün destinasiyalarda müəyyən xidmətlər hazırlanması zərurəti ortaya çıxır. Turistlərin tələbatının ödənilməsinə istiqamətlənən bu xidmətlərin mənbəyi müxtəlif ola bilir – iri, orta, kiçik sahibkarlar, yerli əhali, yerli idarəetmə orqanları və s. Qeyd olunan tərəflərin hər biri turizmin inkişafında maraqlı tərəflərdir. Məqalədə həmin maraqlı tərəflərdən yerli əhali – yəni icmaların turizmə necə yanaşmalarından və turizmdə rollarının necə olmasından ibarət tədqiqat işi aparılmışdır. Tədqiqat işi Şəki və Zaqatala rayonlarında yaşayan və turistlərə müxtəlif xidmətləri göstərən 21 yerli icma nümayəndəsi ilə sorğu metodu ilə aparılmışdır. Nəticələr təhlil edilmiş, hər iki rayonda yerli əhalinin turizmə yanaşması və turizmdən gözləntiləri qiymətləndirilmiş, icmanın turizmin inkişafında rolu və gələcək perspektivləri müəyyənləşdirilmişdir.
Yaşıl iqtisadiyyatın formalaşmasında Dayanıqlı Inkişaf Məqsədləri (DİM) olduqca mühim əhəmiyyət kəsb edən konsepsiyadır. DİM-lərə nаil оlmаq üçün mаliyyə mənbələrinin geniş оlmаsı оlduqса mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Dünyа Bаnkı və Beynəlxаlq Vаlyutа Fоndu məlumаtlаrınа əsаsən 17 Dаyаnıqlı İnkişаf Məqsədlərinə (DİM) nаil оlmаq inkişаf mаliyyəsinin аrtırılmаsını tələb edir. DİM-lərə nаil оlmаqdа mаliyyənin rоlu şəksiz оlsа belə, çоx аz sаydа elmi аrаşdırmа həyаtа keçirilmişdir. Mövсud tədqiqаtdа bоşluğu dоldurmаğа çаlışılıb. Bu аrаşdırmаdа İqtisаdi Əməkdаşlıq və İnkişаf Təşkilаtınа dаxil оlаn Аvrоpа Birliyi ölkələrinə əsаslаnаn dayanıqlı mаliyyə ilə DİM-lər аrаsındаkı əlаqə аrаşdırılıb. Nətiсə оlаrаq gümаn edilir ki, dаyаnıqlı mаliyyə mоdeli DİM-lərin həyаtа keçirilməsində (Stаtistikаnın оlmаmаsı səbəbindən DİM 6 və SDG14 istisnа оlmаqlа, bütün DİM-lər təhlil edilib) və sоsiаl və ekоlоji dаyаnıqlığın DİM-lərdə əks оlunmаsının təmin edilməsində əsаs rоl оynаyır. Bu аrаşdırmаnın nətiсələri göstərir ki, mаliyyə mоdeli nə qədər dаyаnıqlı оlsа, DİM-lərə nаil оlmаq bir о qədər yаxşı оlаr. Dayanıqlı mаliyyə mоdeli ilə sоsiаl dayanıqlılıq (SDG1, 3, 4, 5, 10, 16); ekоlоji dayanıqlılıq (SDG11, 12, 13, 15) və iqtisаdi dayanıqlılıq (SDG8, 9, 17) аrаsındа güсlü əlаqənin оlduğu müəyyən edilmişdir. Həmçinin əldə edilmiş nətiсələrin Аzərbаyсаndа hаnsı dərəсədə dоğru оlduğu müəyyən edilmiş və təkliflər verilmişdir.
Yaşıl iqtisadiyyat,2030 gündəliyi,dayanıqlı maliyyə
TLS/SSL PROTOKOLLARININ MÜƏSSİSƏ İNFRASTRUKTURLARINDA TƏHLÜKƏSİZLİK TƏMİNATINDA ROLU
Bu məqalədə TLS/SSL protokollarının müəssisə infrastrukturlarında informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsində oynadığı əsas rol araşdırılır. Müasir rəqəmsal mühitdə internet üzərindən ötürülən məlumatların məxfiliyinin, bütövlüyünün və autentifikasiyasının qorunması müəssisələr üçün prioritet məsələlərdən biridir. TLS/SSL protokolları bu tələbləri qarşılayan əsas kriptoqrafik mexanizmlər kimi çıxış edir. Məqalədə əvvəlcə TLS/SSL-in texniki əsası, şifrələmə metodları, TLS handshake prosesi və sertifikat infrastrukturu (PKI) izah olunur. Daha sonra protokolun web serverlər, email sistemləri, VPN həlləri, API-lər və cloud mühitlərində tətbiq istiqamətləri təhlil edilir. TLS/SSL-ə qarşı tətbiq olunan hücum vektorları və tarixi zəifliklər (MITM, downgrade, Heartbleed və s.) praktiki nümunələrlə araşdırılır. Sonda müəssisə miqyasında TLS/SSL-in düzgün tətbiqi, təhlükəsiz konfiqurasiyası, sertifikatların idarə olunması və monitorinqi üçün best practice-lər təqdim olunur. Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, TLS/SSL protokolları təşkilatların kibertəhlükəsizlik strategiyasının ayrılmaz hissəsidir və düzgün tətbiq edildiyi halda məlumatların təhlükəsizliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır
AZƏRBAYCANDA İSTEHSAL OLUNAN BİTKİ YAĞLARININ İSTEHLAK XASSƏLƏRİ VƏ GÖMRÜK EKSPERTİZASI
Azərbaycanda istehsal olunan bitki yağları həm keyfiyyət, həm də çeşid baxımından olduqca zəngindir və ölkə bazarında mühüm rol oynayır. Bu yağlar müxtəlif texnoloji və qida xassələrinə malikdir, bu da onları həm gündəlik kulinariya istifadəsi, həm də sağlam qidalanma sahələrində geniş tətbiq etməyə imkan verir. Günəbaxan və qarğıdalı yağları yüksək omeqa-6 tərkibi ilə ürək-damar sağlamlığı üçün faydalıdır, pambıq yağı isə yüksək istilik müqaviməti ilə qızartma və bişirmə proseslərində üstünlük təşkil edir. Zeytun və üzüm çəyirdəyi yağları antioksidantlar, vitaminlər və oleik turşu ilə zəngin olub həm qida, həm də kosmetik məqsədlərdə istifadə olunur. Kətan yağı isə omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin olub pəhriz və sağlam qidalanmada xüsusilə əhəmiyyətlidir. Rafinə edilmiş yağlar uzun müddət saxlanmağa və neytral dad təmin etməyə imkan verir, nerafine yağlar isə təbii dad və aromanı qoruyur. Ümumiyyətlə, Azərbaycanda istehsal olunan bitki yağlarının istehlakçılar üçün uyğunluğu, sağlamlıq faydaları və kulinariya tətbiqləri əsas meyardır, eyni zamanda yerli istehsal daxili bazarı təmin etməklə yanaşı ixrac potensialına da malikdir.
ABŞERONDA BECƏRİLƏN BƏZİ ÜZÜM SORTLARININ MÜXTƏLİF ÜSULLARLA QURUDULMASININ QURU ÜZÜMÜN KEYFİYYƏTİNƏ TƏSİRİ
Abşeron yarımadası əlverişli iqlim və torpaq şəraitinə malik olduğu üçün burada qurutmalıq üzüm sortlarının yetişdirilməsi yüksək keyfiyyətli məhsul əldə etməyə imkan verir. Tədqiqatda bölgədə geniş yayılan Sultani, Ağ Şanı və Qara Şanı üzüm sortları seçilmiş və müxtəlif qurudulma üsullarının bu sortların keyfiyyətinə təsiri araşdırılmışdır. Quru üzümün keyfiyyətinin formalaşmasında sort xüsusiyyətləri, giləmeyvə quruluşu, qabıq qalınlığı, yığım vaxtı, qurutma mühiti və qələvi batırma texnologiyası əsas amillər kimi müəyyən edilmişdir. Qurudulma torpaq, beton və askı üsulları ilə aparılmış və nəticələr göstərmişdir ki, ən sürətli quruma beton və torpaq səthlərində baş verir, askıda qurudulma isə daha ləng olsa da, rəngin qorunmasına və daha təmiz məhsul alınmasına şərait yaradır. Qələvi (kül) məhluluna batırma prosesi qurutma müddətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır; lakin 25%–37,5% kül nisbətləri arasında fərq olmadığı müəyyən edilmişdir. Sultani ən qısa, Ağ və Qara Şanı isə daha uzun müddətdə qurumuşdur ki, bu da qabıq qalınlığı və salxım quruluşu ilə əlaqələndirilir.Nəticə olaraq müəyyən olunmuşdur ki, hər sort üçün optimal qurudulma texnologiyasının seçilməsi quru üzümün keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və Abşeron şəraitində yüksək keyfiyyətli məhsul istehsalına şərait yaradır.
ELEKTRON TİCARƏTİN ANLAYIŞI, TƏTBİQ MODELLƏRİ VƏ RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT KONTEKSTİNDƏ STRATEJİ ƏHƏMİYYƏTİ
Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə inkişaf etdiyi müasir dövrdə elektron kommersiya (e-commerce) qlobal iqtisadiyyatın ən dinamik və strateji əhəmiyyətli sahələrindən birinə çevrilmişdir. Elektron kommersiya internet, mobil tətbiqlər, sosial şəbəkələr, bulud texnologiyaları və digər rəqəmsal platformalar vasitəsilə məhsul və xidmətlərin seçilməsi, sifarişi, ödənişi və çatdırılması kimi ticarət proseslərinin tam inteqrasiya olunmuş şəkildə onlayn icrasını təmin edir. Bu proseslərin rəqəmsallaşdırılması ənənəvi ticarət mexanizmlərini köklü şəkildə dəyişdirməklə yanaşı, həm bizneslər üçün yeni rəqabət üstünlükləri yaradır, həm də istehlakçıların alış-veriş davranışlarında fundamental dönüşə səbəb olur. OECD-nin tərifinə əsasən, elektron kommersiya yalnız avtomatlaşdırılmış sistemlər – veb formalar, Elektron Məlumat Mübadiləsi (EDI), tətbiq proqramlaşdırma interfeysləri (API) və digər rəqəmsal alətlər vasitəsilə rəsmiləşdirilmiş sifarişləri əhatə edir. Bu isə o deməkdir ki, sadəcə məhsul və ya xidmət haqqında məlumat sorğuları elektron kommersiya əməliyyatı sayılmır. E-commerce modellərinin geniş yayıldığı müasir şəraitdə B2B, B2C, C2C və C2B kimi müxtəlif formatlar formalaşmış, logistika, rəqəmsal ödəniş sistemləri, kuryer xidmətləri və onlayn marketinq alqoritmləri ilə inteqrasiya olunmuş ekosistem yaranmışdır. Nəticə etibarilə, elektron kommersiya rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas istiqamətlərindən biri olmaqla bərabər, qlobal ticarətin strukturunu yenidən formalaşdıran, iqtisadi səmərəliliyi artıran və istehlakçı məmnuniyyətini yüksəldən yenilikçi bir platforma kimi çıxış edir.
Elektron kommersiya, rəqəmsal ticarət, onlayn alış-veriş
Bu məqаlədə süni intеllеktin (Sİ) idаrəеtmə strukturlаrınа və təşkilаti qərаrvеrmə prosеslərinə təsirinin tədqiqinə cəhd edilir. Tədqiqаtın əsаs məqsədi Sİ tеxnologiyаlаrının idаrəеtmədə tətbiq potеnsiаlını və bu prosеsin təşkilаti strukturlаr üzərində yаrаtdığı trаnsformаsiyаnı qiymətləndirməkdir. Mеtodoloji yаnаşmа kimi mənbə аrаşdırmаsı və müqаyisəli mеtod istifаdə olunmuşdur. Nəticədə əldə olunаn qənaət onu göstərir ki, süni intеllеkt idаrəеtmə qərаrlаrının dаhа sürətli və məlumаt əsаslı vеrilməsinə, rеsurslаrın optimаllаşdırılmаsınа və insаn fаktorunun yаrаtdığı qеyri-müəyyənliklərin аzаldılmаsınа imkаn yаrаdır. Bununlа yаnаşı, hüquqi və еtik məhdudiyyətlər, hаbеlə təşkilаtlаr dаxilində dəyişikliklərin idаrə olunmаsı məsələləri bu tеxnologiyаlаrın gеniş tətbiqində əsаs çətinliklər olаrаq qаlır. Tədqiqаtın aktuallığı süni intеllеktin idаrəеtmə kontеkstində təhlil еdilməsindədir. Аlınаn nəticələr həm nəzəri, həm də prаktiki səviyyədə idаrəеtmə sistеmlərinin yеnidən qurulmаsı üçün əhəmiyyətli ola bilər.
süni intеllеkt, idаrəеtmə, rəqəmsаl trаnsformаsiyа
AZƏRBAYCAN İSTEHSALI OLAN KERAMİKA İNŞAAT MATERİALLARININ FİZİKİ MEXANİKİ XASSƏLƏRİNİN TƏDQİQİ
Bu məqalədə Azərbaycan istehsalı olan keramika inşaat materiallarının fiziki və mexaniki xüsusiyyətləri ətraflı şəkildə tədqiq edilir. Tədqiqatın əsas məqsədi ölkəmizdə istehsal olunan müxtəlif keramika məhsullarının keyfiyyət göstəricilərini beynəlxalq standartlarla müqayisə etmək, həmçinin onların tikinti sənayesində istifadəsi üçün optimal şərtləri müəyyən etməkdir. Keramika inşaat materialları, xüsusilə kərpiclər və plitələr, tikinti işlərində geniş tətbiq olunur və onların keyfiyyəti həm tikilinin dayanıqlılığı, həm də uzunömürlülüyü baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Bu səbəbdən yerli istehsal məhsullarının fiziki və mexaniki göstəricilərinin təhlili, onların beynəlxalq standartlara uyğunluğunun müəyyən edilməsi vacibdir. Tədqiqat çərçivəsində müxtəlif növ keramika materialları üzərində sistemli laboratoriya təcrübələri aparılmışdır. Analiz edilən nümunələr arasında ən çox istifadə olunan keramika kərpicləri, keramika plitələri və texniki keramika məhsulları yer almışdır. Bu materialların mühüm göstəricilərindən biri sıxılma möhkəmliyidir ki, bu parametr onların yüklənmə altında deformasiya etmə qabiliyyətini və tikilidə struktur dayanıqlığını göstərir. Həmçinin su udma qabiliyyəti, sıxlıq, məsaməlilik və şaxtaya davamlılıq kimi fiziki xüsusiyyətlər də öyrənilmişdir. Su udma qabiliyyəti, xüsusən rütubətli mühitlərdə materialın performansını təyin edir, çünki yüksək su udma qabiliyyəti şaxta və donma şəraitində materialın sürətlə zədələnməsinə səbəb ola bilər. Məsaməlilik və sıxlıq göstəriciləri isə materialın yüngüllüyü, istilik keçiriciliyi və mexaniki dayanıqlığı haqqında məlumat verir.
Azərbaycan keramika, İnşaat materialları, Fiziki və mexaniki xüsusiyyətlər
AZƏRBAYCAN TURİZM ŞİRKƏTLƏRİNİN İNKİŞAFINDA İQTİSADİ MANEƏLƏR VƏ İNNOVATİV HƏLL YOLLARININ ANALİTİK QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ
Mövzu Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun şaxələndirilməsində və milli iqtisadiyyatın dayanıqlı inkişafında turizm sənayesinin rolunun gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Turizm şirkətləri ölkənin iqtisadi potensialının reallaşdırılması, regionlarda məşğulluğun artırılması və beynəlxalq imicinin formalaşdırılmasında mühüm funksiyaya malik olsa da, bu sahədə institusional, maliyyə və infrastruktur məhdudiyyətlər inkişaf tempini zəiflədir. Araşdırmanın məqsədi turizm şirkətlərinin fəaliyyətinə mane olan əsas problemləri müəyyənləşdirmək, onların təsir mexanizmlərini qiymətləndirmək və inkişafın sürətləndirilməsi üçün elmi əsaslı istiqamətləri müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqatda analitik, statistik müqayisə, SWOT və GAP təhlili metodlarından istifadə edilmiş, mövcud vəziyyətlə hədəf səviyyələr arasında fərqlər müəyyənləşdirilmişdir. Bu vasitələrlə regionların güclü və zəif tərəfləri, inkişaf imkanları və təhdidləri müəyyən edilmiş, mövcud vəziyyətlə arzu olunan vəziyyət arasındakı fərqlər sistemli şəkildə qiymətləndirilmişdir. Bundan əlavə Dövlət orqanlarının rəsmi məlumatları, beynəlxalq təşkilatların hesabatları və iqtisadi təhlil metodlarından istifadə olunmuş, mövcud vəziyyətlə yanaşı, inkişaf perspektivləri də araşdırılmışdır. Analiz nəticəsində məlum olmuşdur ki, turizm şirkətlərinin inkişafını ləngidən başlıca amillər maliyyə resurslarına çıxışın məhdudluğu, regionlarda infrastrukturun qeyri-bərabər inkişafı, kadr potensialının zəifliyi və rəqəmsallaşma prosesinin yavaş aparılmasıdır. Təklif olunan siyasət və institusional tədbirlərin həyata keçirilməsi turizm sektorunun dayanıqlığını artıracaq, regionlarda sosial-iqtisadi fəallığı gücləndirəcək və Azərbaycanın beynəlxalq turizm bazarında rəqabət mövqeyini möhkəmləndirəcəkdir.
Turizm Sektoru, Rəqabətqabiliyyətlilik, Sektor Problemləri
İNOVATİF EKONOMİYE GEÇİŞTE KOBİ’LERİN FİNANSMAN GÜÇLÜKLERİ VE FINTECH TABANLI ÇÖZÜM STRATEJİLERİ (AZERBAYCAN ÖRNEĞİ)
Bu çalışma, Azerbaycan’daki Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin (KOBİ’lerin) finansmana erişim sürecinde karşılaştıkları yapısal engelleri ve inovatif ekonomiye geçişte FinTech tabanlı çözümlerin potansiyel katkılarını analiz etmektedir. Karma yöntem yaklaşımıyla yürütülen araştırmada, 53 KOBİ yöneticisinden elde edilen anket verileri ve ulusal–uluslararası kurumların güncel istatistikleri bir arada değerlendirilmiştir. Bulgular, KOBİ’lerin büyük çoğunluğunun banka faiz oranlarını yüksek, teminat şartlarını ise aşırı katı bulduğunu; finansman engellerinin yalnız maliyet değil, aynı zamanda kurumsal ve bilgi temelli faktörlerden kaynaklanan çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Araştırmada ayrıca FinTech, kitlesel fonlama, P2P borçlanma ve dijital finansman araçlarının Azerbaycan’da henüz yeterince kullanılmadığı, ancak inovasyon ekonomisine geçiş için stratejik bir fırsat sunduğu tespit edilmiştir. Politika önerileri, risk paylaşım mekanizmalarının güçlendirilmesi, FinTech düzenlemelerinin hızlandırılması, finansal okuryazarlığın artırılması ve alternatif finansman pazarlarının oluşturulması yönünde yoğunlaşmaktadır. Çalışma, Azerbaycan’ın bankacılık merkezli mevcut finansman modelinin sürdürülebilir olmadığını ve dijital finans tabanlı yeni bir mimariye ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.
KOBİ finansmanı, FinTech, finansal erişim
İNNOVASİYA VƏ SAHİBKARLIQ ÜÇÜN SÜNİ İNTELLEKT: RƏQƏMSAL ƏSRDƏ STRATEJİ ÇƏRÇİVƏ
*]:pointer-events-auto scroll-mt-[calc(var(--header-height)+min(200px,max(70px,20svh)))]" dir="auto" tabindex="-1" data-turn-id="request-WEB:ae723bf0-0b8e-42fd-afdc-a71ce8fd537e-32" data-testid="conversation-turn-66" data-scroll-anchor="true" data-turn="assistant"> Süni İntellektin (Sİ) sürətlə inkişafı müasir biznes mühitini əsaslı şəkildə yenidən formalaşdırır və onu həm innovasiya, həm də sahibkarlıq fəaliyyətləri üçün mərkəzi dayağa çevirir. Bu geniş tədqiqat, Sİ-nin sahibkarlıq həyat dövrünün bütün mərhələlərində – bazar imkanlarının ilkin müəyyən edilməsindən və ideya yaradılmasından tutmuş təşəbbüslərin sürətləndirilməsi, əməliyyatların miqyaslandırılması və mürəkkəb risk proqnozlaşdırılması proseslərinə qədər – kritik funksiyasını ətraflı şəkildə təhlil edir. Araşdırma, sahibkarların əsas Sİ-əsaslı texnologiyalardan, o cümlədən Böyük Məlumat Analitikası, kognitiv proseslərin avtomatlaşdırılması, məzmun və dizayn üçün Generativ Sİ, eləcə də hiper-şəxsləşdirilmiş müştəri təcrübəsi sistemləri kimi vasitələrdən strateji şəkildə istifadə edərək davamlı rəqabət üstünlüyünü necə əldə etdiklərini diqqətlə araşdırır. Nəticələr açıq şəkildə göstərir ki, Sİ-nin incə və strateji tətbiqi startapların daha çevik, məlumat yönümlü və nəticədə daha yüksək effektivliyə malik əməliyyat modellərini mənimsəməsinə imkan verir. Məqalə bu nəticələri genişləndirərək yeni sahibkarlar üçün Sİ-ni uzunmüddətli böyümə və bazarda üstünlük təmin etmək məqsədilə biznes modellərinə effektiv inteqrasiya etmələri üçün hərtərəfli strateji çərçivə və praktik tövsiyələr təqdim edir.
Artificial Intelligence, Innovation, Entrepreneurship
MÜASİR İSTEHSAL TEXNOLOGİYALARININ VİSKİ MƏHSULLARININ KEYFİYYƏT GÖSTƏRİCİLƏRİNƏ TƏSİRİ
Viski istehsalı son illərdə əhəmiyyətli texnoloji inkişaf yolu keçmişdir. Ənənəvi üsullarla yanaşı müasir avadanlıq və idarə olunan proseslər getdikcə daha çox istifadə olunur. Bu dəyişikliklər hazır məhsulun keyfiyyətinə və xüsusiyyətlərinə birbaşa təsir göstərir. Bu araşdırmada müasir istehsal texnologiyalarının viski məhsullarının keyfiyyət göstəricilərinə təsiri araşdırılır. Əsas məqsəd müasir texnoloji müdaxilələrin fiziki-kimyəvi tərkibə, dad xüsusiyyətlərinə və ümumi məhsul sabitliyinə necə təsir etdiyini qiymətləndirməkdir. Metodologiya elmi ədəbiyyatın təhlilinə, ənənəvi və müasir texnoloji mərhələlərin müqayisəli qiymətləndirilməsinə, fiziki-kimyəvi və sensor məlumatların şərhinə əsaslanır. Nəticələr göstərir ki, idarə olunan fermentasiya, dəqiq yetişmə və təkmilləşdirilmiş filtrasiya kimi müasir texnologiyalar məhsulun konsistensiyasını əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır, arzuolunmaz birləşmələri azaldır və məhsulun dad xüsusiyyətlərini optimallaşdırır. Tədqiqatın orijinallığı bir çox texnoloji mərhələlərin viski keyfiyyətinə təsirinin qiymətləndirməsindədir. Elmi yenilik kimyəvi və sensor nəticələrə təsir edən texnologiyaya əsaslanan mexanizmlərin müəyyən edilməsində əks olunur. Bu tədqiqat praktiki olaraq viski istehsalçıları üçün faydalı ola bilər. Bu, onlara sabit və yüksək keyfiyyətli məhsul əldə etmək üçün ənənəvi üsulların müasir texnologiyalarla necə birləşdirilə biləcəyini göstərir.
Viski, İstehsal texnologiyası, Keyfiyyət göstəriciləri
ƏTRİYYAT VƏ KOSMETİK VASİTƏLƏRİN SATIŞINDA RƏQƏMSAL MARKETİNQİN ROLU: KEYFİYYƏT VƏ İSTEHLAKÇI MƏMNUNİYYƏTİ BAXIMINDAN TƏHLİL
Aparılan tədqiqat rəqəmsal marketinqin ətir və kosmetika sektorunda istehlakçı davranışına, məhsulun qəbul edilən keyfiyyətinə və məmnuniyyətə necə təsir etdiyini sistemli şəkildə araşdırır. Rəqəmsal istehlak mühitində qərarvermə prosesi artıq mağazada deyil, sosial mediada formalaşdığı üçün vizual məzmun, influencer tövsiyələri, onlayn rəylər və brendin rəqəmsal nüfuzu istehlakçı üçün əsas məlumat mənbəyinə çevrilmişdir. Tədqiqat göstərir ki, sosial mediada yaradılan vizual emosiyalar ilk təəssüratı formalaşdırsa da, satınalma qərarında ən güclü təsir real istifadəçi rəylərinə məxsusdur. SPSS nəticələri müsbət rəylərin satınalma niyyətini statistik olaraq mənalı səviyyədə artırdığını (β = 0.24; p = 0.003), influencer etibarlılığının isə bəzən mənfi təsir göstərə bildiyini ortaya qoymuşdur. Brend imici emosional təsir yaratsa da satınalma niyyətinə zəif təsir göstərir.Tədqiqatın əsas elmi yeniliyi kimi Rəqəmsal Keyfiyyət Qavrayışı Modeli (RKQM) təqdim edilir. Model vizual təsir, influencer etibarlılığı, rəy ekosistemi, rəqəmsal şəffaflıq və brend nüfuzu kimi ayrı-ayrı təsir faktorlarını vahid sistemdə birləşdirərək onların istehlakçı qavrayışına necə təsir etdiyini izah edir. Eyni zamanda tədqiqat kosmetika sektorunda məmnuniyyətin funksional, informativ və emosional komponentlərdən ibarət olduğunu sübut edir. Nəticə olaraq araşdırma təsdiq edir ki, rəqəmsal marketinq yalnız reklam vasitəsi deyil, istehlakçı davranışını hər mərhələdə yönləndirən çoxölçülü təsir mexanizmidir. Brendlər üçün ən effektiv strategiyalar real rəy idarəetməsi, şəffaf kommunikasiya, etibarlı influencer əməkdaşlığı və autentik vizual məzmunun yaradılması ilə bağlıdır.
rəqəmsal marketinq, istehlakçı davranışı, onlayn rəylər
TİBBİ TEKSTİL MƏHSULLARI ÜÇÜN TƏBİİ MATERİALLARDAN İBARƏT FUNKSİONAL İPLİK İSTEHSALININ TƏDQİQİ
Bu məqalədə tibbi tekstil sənayesində geniş tətbiq olunan təbii mənşəli funksional ipliklərin istehsal texnologiyası, onların fiziki-kimyəvi xüsusiyyətləri və tibbi istifadə üçün uyğunluğu ətraflı şəkildə təhlil edilir. Araşdırmada pambıq, bambuk, kətan, ipək və xitozan əsaslı liflərdən hazırlanan ipliklərin üstünlükləri və məhdudiyyətləri müqayisəli şəkildə göstərilir. Pambıq lifinin yüksək hidroskopikliyi və hipoallergenliyi, bambuk lifinin antibakterial və nəfəsalan strukturu, kətan lifinin güclü antiseptik təsiri, ipək lifinin biouyğunluğu və dəri ilə yüksək komfort səviyyəsi, xitozan liflərinin isə təbii antimikrob xüsusiyyətləri xüsusi olaraq vurğulanır. Məqalədə həmçinin bu liflərin iplik formasına gətirilməsi üçün istifadə olunan texnologiyalar mexaniki, kimyəvi və biotexnoloji emal prosesləri izah edilir. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, təbii mənşəli funksional ipliklərin tətbiqi tibbi tekstil məhsullarının təhlükəsizliyini, rahatlığını və müalicəvi təsirini artırır. Bu cür ipliklərdən hazırlanan sarğı materialları, cərrahi geyimlər, qoruyucu örtüklər və reabilitasiya məhsulları xəstələr üçün daha biouyğun və ekoloji cəhətdən daha dayaqlı hesab olunur. Nəticə olaraq, təbii liflər əsasında hazırlanan funksional ipliklərin inkişafı tibbi tekstil innovativ və davamlı həllər təqdim edir.
Rəqəmsal texnologiyaların sürətli tərəqqisi və internetin geniş kütlələrə yayılması elektron ticarəti ənənəvi biznes modellərini transformasiya edərək həm istehlakçılar, həm də şirkətlər üçün yeni iqtisadi perspektivlər açmışdır. Bu yazıda e-ticarətin əsas anlayışları, inkişaf mərhələləri, klassik ticarətlə müqayisədə üstünlükləri və müasir dövrdəki əhəmiyyəti tədqiq edilmişdir. Həmçinin, e-ticarətin müxtəlif növləri və modelləri (B2B, B2C, C2C və s.), logistika sistemlərinə və bazar rəqabətinə təsirləri dərindən təhlil olunmuşdur. Qlobal səviyyədə e-kommersiya transsərhəd ticarəti stimullaşdıraraq beynəlxalq bazarlara girişi asanlaşdırmış, istehlakçı auditoriyasını genişləndirmiş və qiymət rəqabətini daha intensivləşdirmişdir. Elektron ticarət platformalarının populyarlığının artması ilə onlayn alış-veriş dünya üzrə tranzaksiya həcmlərini əhəmiyyətli dərəcədə artırmışdır. Amazon, AliBaba, eBay kimi nəhənglər qlobal e-ticarət bazarında lider mövqeləri tuturlar. Bununla yanaşı, rəqəmsal ödəniş mexanizmləri, məlumatların təhlükəsizliyi və kibertəhlükəsizlik kimi e-ticarətin mühüm aspektləri də araşdırılmışdır. Bundan əlavə, məqalə kiçik və orta müəssisələrin e-kommersiya sayəsində necə geniş bazarlara çıxış əldə etdiyini və bu sektorun iqtisadiyyatda oynadığı rolun necə təkamül etdiyini vurğulayır.
e-kommersiya, e-ticarət modelləri, rəqəmsal ödəniş sistemləri, onlayn alış-veriş, e-ticarət strategiyaları, biznesin rəqəmsallaşdırılması, innovativ texnologiyalar
Müəllif hüququ (c) 2025 UNEC Tələbə Tədqiqatları Jurnalı
Biometrik məlumatlar (barmaq izi, üz tanıma, iris skaneri və s.) müasir biznes proseslərində autentifikasiya və təhlükəsizlik üçün geniş istifadə olunur. Bu məqalə biometrik məlumatların qorunmasında yeni texnologiyaların (homomorfik şifrələmə, blokçeyn, sıfır etibar sistemləri) rolu və bu sahədə ortaya çıxan etik məsələləri təhlil edir. Tədqiqatın məqsədi biometrik sistemlərin təhlükəsizliyini artırmaq üçün innovativ həlləri qiymətləndirmək və onların etik təsirlərini araşdırmaqdır. Nəticələr göstərir ki, qabaqcıl şifrələmə və mərkəzləşdirilməmiş sistemlər məlumat təhlükəsizliyini artırır, lakin məxfilik, razılıq və diskriminasiya kimi etik problemlər hələ də həll edilməmiş qalır. Təklif olunan tövsiyələr arasında şəffaflığın artırılması, etik qaydaların tətbiqi və beynəlxalq standartların harmonizasiyası yer alır. Bu tədqiqat bizneslərə və qanunvericilərə biometrik məlumatların təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadəsi üçün praktiki bələdçi təqdim edir.
Biometrik məlumatlar, şifrələmə, etik məsələlər, kibertəhlükəsizlik, məxfilik
Bu məqalədə proqramların inkişafı prosesində konteyner texnologiyalarının, xüsusilə də Docker platformasının əsas prinsipləri və tətbiq sahələri araşdırılır. Konteyner texnologiyaları, ənənəvi virtual maşınlardan fərqli olaraq, tətbiqlərin daha asan daşınmasını və istənilən mühitdə fasiləsiz işləməsini təmin edir. Docker texnologiyası proqram təminatının hazırlanması və yayılması mərhələsində mühüm və inqilabi yeniliklərə səbəb olmuşdur. Bu texnologiya istifadəçilərə sadə struktur və idarəetmə üstünlükləri təqdim edərək, iş proseslərinin daha sürətli və səmərəli aparılmasına şərait yaradır. Məqalədə konteyner və Docker texnologiyalarının istifadəsinin gətirdiyi üstünlüklər və bu texnologiyaların effektivliyi geniş şəkildə təhlil edilmişdir. Eyni zamanda, Docker platformasının əsas komponentləri haqqında da ətraflı məlumat verilmişdir. Araşdırmanın nəticələri göstərir ki, konteyner texnologiyaları müasir proqramlaşdırmada resurs istifadəsini optimallaşdırır və tətbiqlərin mühitə olan asılılığını azaldır.
Docker, Konteyner, Docker Hub, Docker Compose, Kubernetes
Müəllif hüququ (c) 2025 UNEC TƏLƏBƏ TƏDQİQATLARI JURNALI
Müəssisələrin sənayelər üzrə maliyyə nəticələrini necə qiymətləndirməsində inqilab yaradan rəqəmsal mühasibat uçotu sayəsində real vaxt anlayışları və məlumatlara əsaslanan qərarların qəbulu artıq mümkündür. Sənaye və xidmət sektorlarına diqqət yetirməklə, bu tədqiqat Azərbaycanda 1995-2021-ci illər arasında iqtisadi fəaliyyətə görə bizneslərin mənfəət və zərər statistikasına nəzər salır. Biz rəqəmsal mühasibat sistemlərinin necə inkişaf etdiyinə, İnformasiya kommunikasiya texnologiyalarının maliyyə hesabatlarında necə istifadə edildiyinə və Azərbaycanın iqtisadiyyatının diversifikasiyasının sektorlar üzrə xüsusi gəlirlilik modellərində necə əks olunduğuna diqqət çəkirik. Rəsmi statistikadan istifadə etməklə sənaye və xidmət sektorlarının fəaliyyətini müqayisə etməklə, empirik tədqiqat göstərir ki, neftlə idarə olunan sənaye sektoru gəlirlərdə üstünlük təşkil etsə də, genişlənən xidmət sektoru qeyri-neft iqtisadi səmərələrinə getdikcə daha çox töhfə verir. Biz şəffaflığın və strateji planlaşdırmanın təkmilləşdirilməsində praktiklər və siyasətçilər üçün təsirləri araşdırırıq və əldə etdiyimiz nəticələr rəqəmsal uçot texnologiyalarının sektorlardakı inkişafı izləməkdə faydalı olduğunu vurğulayır.
Rəqəmsal Mühasibatlıq; Mənfəət və Zərər Təhlili; Sənaye Sektoru; Xidmət Sektoru; Maliyyə Hesabatlarında İnformasiya kommunikasiya texnologiyaları; İqtisadi Fəaliyyət
Müasir dövrdə texnologiyanın sürətli inkişafı əmək bazarında mühüm dəyişikliklərə yol açmışdır. Xüsusilə avtomatlaşdırma və süni intellektin geniş tətbiqi nəticəsində bəzi ənənəvi peşələr öz aktuallığını itirir və bu, müəyyən hallarda işsizlik səviyyəsinin yüksəlməsinə səbəb olur. Bununla yanaşı, texnoloji yeniliklər əmək bazarında yeni istiqamətlərin və peşələrin formalaşmasına da imkan yaradır. Elm və texnika sahəsində baş verən nailiyyətlər insanların gündəlik həyatına, iş fəaliyyətinə və ümumi sosial mühitə mühüm dəyişikliklər gətirir. Texnoloji yeniliklər dedikdə, tamamilə yeni hazırlanmış qurğular, proqramlar, sistemlər və ya artıq mövcud texnologiyaların daha funksional və səmərəli formaları nəzərdə tutulur Məlumatların təhlili, proqram təminatlarının hazırlanması, rəqəmsal platformaların idarə olunması və kibertəhlükəsizlik kimi sahələrdə yeni iş imkanları yaranır və bu sahələrdə peşəkar kadrlara ehtiyac artır. Bu dəyişikliklər əmək bazarında fəaliyyət göstərən insanların bacarıq və bilik səviyyələrinə olan tələbləri də dəyişdirir. Artıq rəqəmsal savadlılıq, analitik düşüncə və texnoloji biliklər əsas şərtlərdən biri hesab olunur. Yeni texnologiyaların süni intellekt, böyük verilənlər, bulud texnologiyaları və avtomatlaşdırılmış sistemlərin tətbiqi nəticəsində ənənəvi iş modelləri dəyişməkdədir. Artıq bir çox vəzifələr rəqəmsal platformalar üzərindən icra olunur, uzaqdan işləmə imkanları genişlənmişdir. Bu isə əmək bazarında həm çevikliyi artırır, həm də coğrafi məhdudiyyətləri aradan qaldırır. Rəqəmsallaşma eyni zamanda mikro sahibkarlığın və fərdi bizneslərin inkişafına da təkan verir. Onlayn satış platformaları, sosial media vasitəsilə marketinq və elektron ödəniş sistemləri bir çox insanlar üçün alternativ gəlir mənbələri yaradır. Məqalədə bu dəyişikliklərin əmək bazarına olan ümumi təsirləri araşdırılmış, yeni yaranan imkanlar və çağırışlar təhlil edilmişdir.
Avtomatlaşdırma, Texnologiya, Süni intellekt, Əmək bazarı, Rəqəmsallaşma, Kibertəhlükəsizlik, Texnoloji inkişaf.
Böyük verilənlər iqtisadi proqnozlaşdırmada kritik rol oynayır, çünki onlar məlumatları daha dəqiq və ətraflı şəkildə təhlil etməyə imkan verir. Bu verilənlər müxtəlif mənbələrdən toplanır və analiz edilir, nəticədə iqtisadi göstəricilər və bazar tendensiyaları daha doğru proqnozlaşdırılır. Python proqramlaşdırma dili bu məqsədlə ən çox istifadə edilən vasitələrdən biridir. Python-un güclü kitabxanaları, xüsusilə Pandas, Matplotlib, Seaborn və Scikit-learn, məlumatların toplanmasından və təhlilindən tutmuş, onların vizualizasiyasına və maşın öyrənməsi modellərinin qurulmasına qədər bir çox mühüm funksiyanı yerinə yetirir. Böyük verilənlərin istifadəsi iqtisadi proqnozlaşdırma prosesini daha səmərəli və dinamik edir. Python-un təqdim etdiyi vasitələr bu prosesin hər bir mərhələsində dəqiqlik və sürət təmin edir, nəticədə iqtisadi risklər daha yaxşı qiymətləndirilir və daha sağlam iqtisadi qərarlar qəbul edilir.
maliyyə bazarları, makroiqtisadi göstəricilər, iqtisadi göstəricilər, proqnozlaşdırma modelləri, verilənlərin emalı, iqtisadi qərarlar, risklərin qiymətləndirilməsi