Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin (UNEC) Dizayn Məktəbi tərəfindən nəşr olunan "Dizaynla bağlı Aktual Problemlər " jurnalının xüsusi buraxılışında ölkəmizdə yaradıcı sənaye sahələrinin inkişaf istiqamətləri və qlobal dizayn trendləri əks olunan tədqiqatlar təqdim olunur. Buraxılışda milli dizayn irsinin qorunması, rəqəmsal transformasiya və müasir texnologiyaların tətbiqi kimi aktual mövzular əhatə olunur. Jurnal ildə iki dəfə Azərbaycan, rus və ingilis dillərində nəşr olunur və yalnız ekspertlər tərəfindən nəzərdən keçirilmiş məqalələrə yer verilir. Buraya UNEC-də dizayn və tətbiqi sənətlər üzrə mütəxəssislərin, gənc tədqiqatçıların və beynəlxalq akademik icma üzvlərinin elmi əsərləri daxildir. UNEC-in zəngin elmi təcrübəsinə əsaslanan jurnal təkcə akademik platforma deyil, həm də dizayn sahəsində çoxsahəli əməkdaşlığı təşviq edən və milli kimliyi müasir yanaşmalarla inteqrasiya edən bir forum kimi nəzərdə tutulub. Gələcək planlara jurnalın beynəlxalq verilənlər bazalarında indeksləşdirilməsi, tematik buraxılışların dərc edilməsi və dizayn sahəsindəki mövcud problemləri müzakirə etmək üçün konfransların təşkili daxildir.
Articles are published under the Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) license. This means that users are free to share, rework, and use the work in any format—even commercially—as long as the author is properly credited.
MÜASIR BRENDLƏRDƏ VIZUAL IDENTIFIKASIYANIN QURULMASINDA DIZAYNIN ƏHƏMIYYƏTI
Bu məqalə müasir brendlərdə vizual identifikasiyanın qurulmasında dizaynın əhəmiyyəti araşdırır. İlk olaraq brend identifikasiyası və onun vizual komponentlərinin nəzəri əsasları təhlil edilir. Daha sonra Apple və Nike kimi dünya səviyyəsində uğur qazanmış brendlərin nümunəsində dizayn strategiyalarının brendin tanınması, istehlakçıların qavrayışı və loyallığının formalaşmasındakı təsiri incələnir. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, müasir rəqabətli bazarda peşəkar və ardıcıl vizual dizayn brendin fərqlənməsi, tanınması və müştəri sədaqətinin yaradılmasında həlledici amildir. Məqalənin sonunda şirkətlər üçün effektiv vizual identifikasiya strategiyasının qurulması ilə bağlı təkliflər verilir.
vizual kommunikasiya, brendlər, vizual identifikasiya, qrafik dizayn, marketinq.
Müasir brendlərdə vizual identikliyin qurulmasında dizaynın rolu
Qrafik dizayn; Vizual kommunikasiya; Brendinq və marketinq dizaynı
Müəllif hüququ (c) 2026 Ömər Yusifzadə, Tünzalə Məmmədzadə (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
MÜASİR GEYİM DİZAYNININ YENİ İSTİQAMƏTLƏRİNDƏ MODA, EKOLOGİYA VƏ ƏTRAF MÜHİT AMİLLƏRİNİN TƏHLİLİ
Bu tədqiqatda müasir geyim dizaynının inkişafında moda, ekoloji düşüncə və ətraf mühit amillərinin qarşılıqlı təsiri təhlil edilmişdir. Qloballaşma və sənayeləşmənin artması nəticəsində moda sənayesinin ətraf mühitə təsiri güclənmiş, bu isə ekoloji məsuliyyət anlayışının dizayn sahəsində aktuallaşmasına səbəb olmuşdur. Müasir dizaynerlər geyim istehsalında davamlılıq, təkrar emal, təbii və ekoloji təmiz materiallardan istifadə kimi prinsiplərə üstünlük verirlər. Ekoloji moda yalnız estetik dəyərləri deyil, həm də sosial və ekoloji məsuliyyət prinsiplərini özündə birləşdirir. Bu yanaşma geyim dizaynında innovativ texnologiyalarının tətbiqini, istehlakçı davranışlarının dəyişməsini və ekosistemin qorunmasına yönəlmiş yeni yaradıcı istiqamətlərin formalaşmasını təmin edir.
moda, geyim dizaynı, ekodizayn, ekoloji materiallar, ətraf mühit, estetik, davamlı inkişaf.
Müasir geyim dizaynında moda, ekologiya və ətraf mühit amilləri
Moda və tekstil dizaynı; Ekoloji dizayn; Materialşünaslıq; Sənaye dizaynı
Müəllif hüququ (c) 2026 Şakir Əliyev, Gülnarə Əliyeva, Rəhim Mehdizadə, Radə Əsgərova , Gülşən Axundova (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
RƏQƏMSAL TEXNOLOGİYALARIN GEYİM DİZAYNINDA VƏ İSTEHSALINDA TƏTBİQİ
Bu məqalədə rəqəmsal texnologiyaların geyim dizaynı və istehsalında tətbiqi ətraflı şəkildə təhlil edilmişdir. Rəqəmsal alətlər, xüsusilə 3D modelləşdirmə, CAD proqramları, rəqəmsal çap və virtual fitting sistemləri dizaynerlərə kreativ ideyalarını gerçək məhsula çevirməyə imkan verir, prototiplərin sayını azaldır və istehsal xərclərini optimallaşdırır. Süni intellekt və rəqəmsal idarəetmə sistemləri isə istehsal prosesini səmərəli planlaşdırmaq, bazar tələblərinə uyğun qərarlar qəbul etmək və keyfiyyəti yüksəltmək üçün istifadə olunur. Rəqəmsal texnologiyalar həm də dayanıqlı istehsal prinsipinə dəstək verərək material itkisini azaldır və ekoloji təsiri minimuma endirir. Gələcəkdə bu texnologiyaların rolu daha da artacaq, avtomatlaşdırma, fərdiləşdirilmiş məhsullar və virtual reallıq moda sənayesində əsas tendensiyalar kimi formalaşacaq. Ümumilikdə, rəqəmsal texnologiyalar geyim sənayesinin sürətini, çevikliyini və dayanıqlığını artıraraq dizayn və istehsal prosesini inqilabi şəkildə transformasiya edir.
rəqəmsal texnologiyalar, geyim dizaynı, 3D modelləşdirmə, CAD sistemləri, virtual fitting, süni intellect, rəqəmsal çap.
Geyim dizaynı və istehsalında rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi
Moda və tekstil dizaynı; Sənaye dizaynı; İstehsal texnologiyaları; İnformasiya texnologiyaları
Müəllif hüququ (c) 2026 Şakir Əliyev, Gülnarə Əliyeva, Rəhim Mehdizadə, Radə Əsgərova , Rima Nəsrullayeva (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
XÜSUSİ TƏYİNATLI GEYİMLƏRDƏ ERQONOMİKANIN TƏTBİQİ
Xüsusi təyinatlı geyimlərdə erqonomikanın tətbiqi yalnız rahatlıq məsələsi deyil, birbaşa təhlükəsizlik, sağlamlıq və əməliyyat effektivliyi ilə bağlıdır. İnsan bədəni ilə geyim arasında harmonik uyğunluq yaradıldıqda istifadəçi daha az yorulur, daha çevik hərəkət edir, daha dəqiq qərarlar verir və riskli mühitlərdə daha etibarlı fəaliyyət göstərir. Müasir texnologiyaların, materialların və elmi yanaşmaların inkişafı bu sahədə erqonomikanın rolunu daha da gücləndirir və gələcəkdə daha funksional, adaptiv və insan yönümlü xüsusi geyim sistemlərinin yaradılmasına geniş imkanlar açır.
geyim, erqonomika, antropometriya, komfort, qoruma, istilik, layihələndirmə.
Xüsusi təyinatlı geyimlərin dizaynında erqonomikanın tətbiqi
Moda və tekstil dizaynı; Erqonomika; Sənaye dizaynı; Materialşünaslıq
Müəllif hüququ (c) 2026 Şakir Əliyev, Gülnarə Əliyeva, Radə Əsgərova , Müjgan Orucova (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
EKOLOJİ GEYİM DİZAYNINDA RƏNG DİAPAZONUNUN TƏTBİQİ
Ekoloji geyim dizaynında rəng diapazonunun tətbiqi yalnız texniki və estetik məsələ deyil, həm də fərdi və ictimai məsuliyyətin təzahürüdür. Rənglərin təbiətdən ilham alması, təbii boyalarla hazırlanması və simvolik mənaların dərinliyi bu sahədə yeni üfiqlər açır. Davamlı və mənalı moda üçün rəng – sadəcə seçim deyil, bir mesajdır. Mövsümə və geyimin funksiyasına uyğun olaraq seçilən rənglər, ekoloji dizaynın həm funksional, həm də mənəvi gücünü artırır. Rəng diapazonu ekoloji geyim dizaynında məsuliyyətli və şüurlu dəbin əsas ifadə vasitəsinə çevrilir.
estetik, vizual, diapazon, konseptual, rəng palitrası, təbii boyalar.
Ekoloji geyim dizaynında rəng diapazonunun tətbiqi
Moda və tekstil dizaynı; Ekoloji dizayn; Materialşünaslıq; Estetika
Müəllif hüququ (c) 2026 Şakir Əliyev, Gülnarə Əliyeva, Rəhim Mehdizadə, Radə Əsgərova (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
GEYİMDƏ GÖZƏLLİYİN GİZLİ DÜNYASINA DEKORATİV YANAŞMANIN ELMİ TƏHLİLİ
Bu elmi işdə geyimdə gözəlliyin ifadə vasitəsi kimi dekorativ yanaşmanın rolu və əhəmiyyəti təhlil olunur. Geyim dizaynında dekorativ elementlərin tətbiqi bədii-estetik zövqün formalaşmasına, fərdi üslubun və mədəni kimliyin ifadəsinə xidmət edir. Məqalədə dekorativ yanaşmanın geyimdə harmoniyanın, rəng ahənginin, forma və kompozisiya uyğunluğunun yaradılmasındakı funksiyası elmi əsaslarla araşdırılır. Eyni zamanda milli geyim ənənələri ilə müasir dizayn prinsipləri arasında əlaqə qurularaq dekorativ yanaşmanın estetik dəyərlərin qorunmasında və inkişafında oynadığı rol izah edilir.
estetik təhlil, dizayn, bədii zövq, kompozisiya, dekorativ, gözəllik, moda.
Geyim dizaynında dekorativ yanaşmanın estetik formalaşmaya təsiri
Moda və tekstil dizaynı; Dekorativ-tətbiqi sənət; Estetika
TRENDLƏRİN ÖTƏSİNDƏ: YENİ MEDİA VƏ MODA DİZAYNINDA YARADICI EKSPERİMENTLƏR
Moda dizaynı sahəsi tarixən estetik və funksional aspektlərin birləşməsi ilə inkişaf etmişdir, lakin son illərdə texnologiyanın sürətli inkişafı dizayn prosesinə yeni imkanlar gətirmişdir. “Trendlərin Ötesində: Yeni Media və Moda Dizaynında Yaradıcı Eksperimentlər” mövzusunda aparılan tədqiqat, moda və yeni media texnologiyalarının kəsişməsində yaranan innovativ yanaşmaları araşdırır. Bu məqalədə öncə müasir moda dizaynında trendlərin və standart metodların roluna nəzər salınır, daha sonra yeni media vasitələrinin – 3D modelləşdirmə, artırılmış reallıq (AR), virtual reallıq (VR) və süni intellekt (AI) – dizaynerlər tərəfindən kreativ təcrübələr üçün necə istifadə olunduğu təhlil edilir. Məqalə həmçinin, texnologiyanın dizayn prosesinə estetik və funksional töhfələrini, eyni zamanda fərdi ifadə və interaktiv moda obyektlərinin yaradılmasında rolunu vurğulayır. Tədqiqat nəticələri göstərir ki, yeni media texnologiyaları yalnız kostyumların vizual cəhətdən zənginləşdirilməsinə deyil, həm də istifadəçi ilə interaktiv əlaqənin qurulmasına imkan verir. İnteraktiv geyim və rəqəmsal təcrübələr vasitəsilə dizaynerlər, istifadəçilərin geyimlə qarşılıqlı təsirini artıraraq moda sənayesində fərqli bir yaradıcılıq anlayışı formalaşdırırlar.
Moda dizaynı, yeni media, kreativ eksperimentlər, 3D modelləşdirmə, artırılmış reallıq, virtual reallıq, süni intellekt, interaktiv geyim, parametrik dizayn, innovasiya.
Yeni media və moda dizaynında yaradıcı eksperimentlər
Moda və tekstil dizaynı; Rəqəmsal dizayn və yeni media
Müəllif hüququ (c) 2026 Şakir Əliyev, Şəhla Musazadə, Radə Əsgərova (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
İNNOVATİV MATERİALLARIN YÜNGÜL SƏNAYE MƏHSULLARININ ESTETİKASINA TƏSİRİ
Material texnologiyalarının sürətli inkişafı yüngül sənaye məhsullarının istehsal proseslərini və estetik xüsusiyyətlərini əhəmiyyətli dərəcədə transformasiyaya uğratmışdır. Ağıllı tekstildən və bio-əsaslı polimerlərdən tutmuş, qabaqcıl kompozitlərə və 3D çaplı strukturlara qədər uzanan innovativ materiallar, nəinki funksional performansı artırır, həm də vizual və taktil (toxunma) dizayn parametrlərini yenidən müəyyənləşdirir. Bu tədqiqat, yeni yaranan material texnologiyalarının yüngül sənaye sektorundakı məhsulların estetik qavrayışına necə təsir etdiyini araşdırır. Tədqiqat işi material xüsusiyyətləri ilə forma quruculuğu, səth işlənməsi, tekstura, şəffaflıq, çeviklik və struktur ifadəliliyi arasındakı əlaqəni təhlil edir. Burada dizaynerlərin texnoloji material nailiyyətlərini yaradıcılıq proseslərinə necə inteqrasiya etdikləri və bu inteqrasiyaların müasir estetik standartları necə yenidən formalaşdırdığı tədqiq olunur. Ekoloji maarifləndirmə ilə uzlaşan yeni vizual dillərin yaradılmasında davamlılıq yönümlü materialların roluna xüsusi diqqət yetirilir. Seçilmiş nümunəvi araşdırmaların (case studies) nəzəri və müqayisəli təhlili vasitəsilə məqalə, innovativ materialların estetik transformasiya üçün katalizator rolunu oynadığı üsulları müəyyən edir. Nəticələr göstərir ki, material innovasiyası dizaynı sadəcə dəstəkləmir, həm də estetik istiqaməti aktiv şəkildə formalaşdıraraq yüngül sənaye məhsullarında formanın, strukturun və sensor təcrübənin sərhədlərini genişləndirir.
İnnovativ materiallar, yüngül sənaye, estetik transformasiya, material texnologiyası, sənaye dizaynı, məhsul estetikası, davamlı materiallar, ağıllı tekstil, dizayn innovasiyası, qabaqcıl istehsalat.
İnnovativ materialların yüngül sənaye məhsullarının estetikası və dizaynına təsiri
Sənaye dizaynı; Moda və tekstil dizaynı; Materialşünaslıq; Estetika
Müəllif hüququ (c) 2026 Şakir Əliyev, Fizuli Fərəci, Mobil Qarayev , Radə Əsgərova (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
GEYİM DİZAYNINDA ERQONOMİKANIN İNNOVATİV PERSPEKTİVLƏRİNİN TƏTBİQİ
Məqalədə geyim dizaynında erqonomikanın innovativ perspektivləri araşdırılır. Geyimlərin funksionallığını və rahatlığını artırmaq üçün erqonomik prinsiplərin tətbiqini və müasir texnologiyaların, o cümlədən 3D modelləşdirmə və ağıllı materialların istifadəsi göstərilmişdir. Həmçinin davamlı və istifadəçi yönümlü dizayn yanaşmalar nəzərdən keçirilir, beləliklə geyim dizaynında estetik və funksional uyğunluğun təmin edilməsi yolları təqdim olunur.
funksionallıq, innovasiya, dizayn prinsipləri, biotexnoloji, estetik.
geyim dizaynı, erqonomika, innovasiya, istifadəçi təcrübəsi, smart materiallar, funksional dizayn, moda texnologiyaları
Moda dizaynı, Tətbiqi incəsənət, Dizayn texnologiyaları, Erqonomika və insan amili
Müəllif hüququ (c) 2025 Dizaynın aktual problemləri
MÜASİR GEYİM DİZAYNINDA İNNOVATİV YANAŞMALAR VƏ TEXNOLOGİYANIN TƏHLİLİ
Müasir geyim dizaynı sahəsində innovativ yanaşmalar və texnologiyanın tətbiqi modanın inkişafında mühüm rol oynayır. Bu istiqamətdə rəqəmsal texnologiyalar, 3D modelləşdirmə, ağıllı geyimlər və ekoloji dizayn prinsipləri ön plana çıxır. Dizayn prosesində texnologiyanın inteqrasiyası geyimlərin funksionallığını, estetik dəyərini və istehsal səmərəliliyini artırır. Həmçinin, davamlı və təkrar emal olunan materiallardan istifadə ekoloji baxımdan məsuliyyətli moda anlayışını gücləndirir. Beləliklə, müasir geyim dizaynı innovasiya texnologiya və ekologiyanın sintezi nəticəsində yeni yaradıcı istiqamətlər qazanır.
geyim dizaynı, moda texnologiyaları, innovasiya, rəqəmsal moda, smart materiallar, 3D printing, dayanıqlı dizayn
Moda dizaynı, Tətbiqi incəsənət, Texnologiya və innovasiya, Rəqəmsal dizayn
QƏRBİ AZƏRBAYCAN MƏDƏNİYYƏTİNİN VİZUAL DİLİ: KEÇMİŞDƏN MÜASİR DİZAYNA
Qərbi Azərbaycan bölgəsi əsrlər boyu zəngin mədəni irsə və çoxqatlı vizual ifadə sisteminə malik olmuşdur. Bu məqalədə Qərbi Azərbaycan mədəniyyətinin vizual dili tədqiq olunur, ənənəvi sənət formalarından – xalça ornamentlərindən, memarlıq motivlərindən, geyim və bəzək elementlərindən tutmuş müasir qrafik və rəqəmsal dizayna qədər keçid prosesi araşdırılır. Məqsəd, bu bölgənin estetik kodlarının və simvolikasının müasir dizayn təcrübələrində necə yaşadığını və yenidən interpretasiya olunduğunu müəyyənləşdirməkdir. Tədqiqat tarixi, semiotik və vizual analiz metodları əsasında aparılmışdır. Nəticədə, Qərbi Azərbaycan vizual mədəniyyəti milli dizayn kimliyinin formalaşmasında mühüm rol oynayan estetik sistem kimi təqdim olunur.
Qərbi Azərbaycan, vizual dil, mədəni irs, milli dizayn, ornament, semiotika
Qərbi Azərbaycan mədəniyyəti, Vizual incəsənət, Etnoqrafik motivlər, Milli ornamentika, Dizayn estetikası, Mədəni irs və bədii dil
İncəsənətşünaslıq, Dizayn, Mədəniyyətşünaslıq, Sənət tarixi, Dekorativ-tətbiqi sənət
Müəllif hüququ (c) 2026 Pərvin Namazova Eldarli, fəl.f.d. dos. Elfanə Qasımova (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Азербайджанский народ имеет богатую многовековую историю, отражающую множество героических страниц. Благодаря своим природным и географическим условиям территория Кавказской Албании является одним из самых благоприятных уголков земного шара. Расположенная в умеренном климате, эта страна была одним из центров цивилизации. В ходе исторического развития азербайджанский народ создал уникальную высокую материальную и духовную культуру и внес очень важный вклад в сокровищницу мировой культуры. Архитектура не только ответственна за талант и эмоции. Это одна из областей, в которой азербайджанский народ достиг наибольшего художественного совершенства. Многочисленные архитектурные памятники убедительно доказывают, что территория Кавказской Албании является одним из центров древнейшей цивилизации.
Кавказская Албания, крепость, город, архитектура, цивилизация.
Кавказская Албания, археология, городская культура, античность, архитектура, историческое наследие, урбанизация
История, Археология, Культурология, Искусствоведение, Архитектура
НОВЫЕ ТЕНДЕНЦИИ ТРЕНДВОТЧИНГА В ПРОМЫШЛЕННОМ И ГРАФИЧЕСКОМ ДИЗАЙНЕ
В настоящее время мир стремительно меняется, появляются новые тренды и направления, что особенно заметно в современном обществе потребления. Изначально термин «трендвочинг» (trendwatching) был направлен на отслеживание модных тенденций в Европе и США. Этот феномен был подхвачен интернет - пользователями и закрепился как идентификатор деятельности сотрудников маркетинговых агентств, задачей которых было изучение новых тенденций и прогнозирование трендов для использования их в производстве товаров и услуг. Трендвочеры работают в сферах моды, кино, компьютерных игр, музыкального дизайна, телевидения и мобильных технологий. Для этого явления характерен симбиоз дизайна и бизнеса. Помимо социокультурных исследований, маркетинг включает в себя дизайн - исследования. Комплексный подход помогает понять визуальные предпочтения и эмоциональные склонности потребителя и более точно выявлять краткосрочные, среднесрочные и долгосрочные тенденции. Система этих динамических изменений формирует «моду», в какой-то мере определяя конкретную эпоху, конкретный временной промежуток. В этой связи особенно важно уделять внимание такому явлению, как тренды. В самом широком смысле слова тренд - это преобладающая тенденция изменений, общее направление развития чего-либо.
дизайн, тренды, промышленный дизайн, графический дизайн, дизайн-исследования, дизайн-мышление.
Трендвотчинг, промышленный дизайн, графический дизайн, визуальные коммуникации, инновации, современные технологии, дизайн-мышление
Искусствоведение, Дизайн, Культурология, Коммуникационный дизайн, Визуальные исследования
ÜST GEYİM DİZAYNINDA DAVAMLI İNKİŞAF PRİNSİPLƏRİ: BAKI TİKİŞ EVİ MMC NÜMUNƏSİNDƏ
Davamlı inkişaf qlobal moda sənayesində, xüsusilə həm funksional performans, həm də estetik tələbləri olan üst geyimlərin dizaynı və istehsalında əsas diqqət mərkəzinə çevrilmişdir. Bu tədqiqat davamlılıq prinsiplərinin Azərbaycanda üst geyim istehsalına inteqrasiyasını araşdırır və tədqiqat üçün Bakı Tikiş Evi MMC nümunə kimi götürülmüşdür. Tədqiqat yerli istehsalçıların qarşılaşdığı çətinlikləri, o cümlədən ekoloji cəhətdən təmiz materiallara məhdud çıxışı, texniki məhdudiyyətləri və inkişaf etməkdə olan istehlakçı şüurunu, həmçinin mövcud istehsal təcrübələrini, materiallardan istifadəni və dizayn strategiyalarını vurğulayır. Qlobal tendensiyalarla müqayisəli təhlil həm boşluqları, həm də modul dizayn, rəqəmsal prototipləşdirmə və mədəni motivlərdən ilhamlanan davamlı tekstil həlləri vasitəsilə innovasiya imkanlarını nümayiş etdirir. Nəticələr göstərir ki, ənənəvi sənətkarlıq texnikalarının müasir texnologiyalar və davamlı biznes modelləri ilə birləşdirilməsi məhsul keyfiyyətini, bazar rəqabət qabiliyyətini və ekoloji məsuliyyəti artırmaqla Azərbaycan üst geyim sənayesi üçün strateji yol xəritəsi təqdim edə bilər.
Davamlı moda, üst geyim dizaynı, tekstil sənayesi, ekoloji təmiz materiallar, tikiş evi
Davamlı dizayn, Moda və geyim sənayesi, Ekodizayn, Tekstil istehsalı, Sosial məsuliyyət, Rəqəmsal innovasiyalar, Yerli brendlərin inkişafı
Dizayn, Moda dizaynı, İncəsənətşünaslıq, Ekologiya və texnologiyalar, İstehsal və sənaye dizaynı
POSTMODERN KONTEKSTDƏ KOSTYUM DİZAYNI: SƏRHƏDLƏRİ AŞAN SƏNƏT OBYEKTİ
Bu məqalədə postmodernizm kontekstində kostyum dizaynının sənət obyekti kimi yenidən mənalandırılması və sərhədləri aşan ifadə vasitəsi kimi rolu araşdırılır. Müəllif kostyumun yalnız geyim funksiyasını deyil, eyni zamanda fəlsəfi, estetik və mədəni bir mesaj daşıyıcısı olduğunu vurğulayır. Postmodern dövrdə kostyum dizaynı fərdiyyətçilik, simvoliklik və multidisiplinar yanaşmalarla zənginləşərək həm sənət, həm də dizayn sahələri arasında körpü rolunu oynayır. Məqalədə müxtəlif nümunələr və təhlillər vasitəsilə kostyumun sərgi məkanlarında, performativ sənətlərdə və eksperimental dizaynda necə istifadə edildiyi göstərilir. Nəticə etibarilə, postmodern kontekstdə kostyum dizaynı yalnız bir geyim deyil, eyni zamanda zamanın ruhunu əks etdirən güclü bir vizual və konseptual vasitə kimi təqdim olunur.
kostyum dizaynı, postmodernizm, geyim sənəti, sənət obyekti, moda və incəsənət, performans geyimi, bədii layihələndirmə.
Postmodernizm, Kostyum dizaynı, Performativ sənət, Moda və incəsənət əlaqələri, Vizual mədəniyyət, Kimlik və estetik transformasiya
Dizayn, İncəsənətşünaslıq, Moda sənəti, Mədəniyyətşünaslıq, Performans və vizual tədqiqatlar
ORNAMENT KOMPOZISIYA NÜMUNƏLƏRINDƏ HƏNDƏSI VƏ NƏBATI FORMALI ELEMENTLƏRIN RIYAZI HƏLLI
Dekorativ tətbiqi sənətdə ornamentlərin müxtəlif elmlərlə vəhdətdə araşdırılması məqsədəuyğun sayılır. Bu məqsədlə məqalədə, Azərbaycan dekorativ-tətbiqi sənətində ornamentlərin əhatəli araşdırılması üçün riyazi qanunauyğunluqlardan istifadə edilmişdir. Bununla insanların düşüncə tərzi güclənir və onları məntiqi axtarışlara sövq edir.Yəni analitik şəkildə verilmiş istər üstlü və loqarifmik, triqonometrik və ya tərs triqonometrik, modul işarəsi daxil olan funksiyalar, istərsə də elementar funksiyaların qrafiklərini qurmaqla, eyni zamanda ikidəyişənli tənliklər və bərabərsizlikləri riyazi həll etməklə ornament kompozisiya nümunələrində həndəsi formalı elementlər almaq mümkündür. Deməli riyazi əsaslara malik və ciddi riyazi məntiqə söykənməklə ornament sənətini inkişaf etdirmək olar.
riyazi ornament, funksiya, ikidəyişənli tənlik, bərabərsizliklər sistemi, dekorativ tətbiqi sənət
Ornamentika, Kompozisiya prinsipləri, Həndəsi formalar, Nəbatı motivlər, Azərbaycan dekorativ sənəti, Riyazi estetika, Simmetriya
Dizayn, İncəsənətşünaslıq, Dekorativ-tətbiqi sənət, Riyazi modelləşdirmə, Estetika
MÖVSÜMİ GEYİM DİZAYNINDA FUNKSİYA VƏ MODA ARASINDA TARAZLIĞIN TƏHLİLİ
Məqalə mövsümi geyim dizaynında funksiya və moda anlayışlarının qarşılıqlı münasibəti elmi əsaslarla təhlil edilmişdir.Mövsümi geyim dizaynında funksiya və moda arasında tarazlıq müasir geyim sənayesinin ən mühüm nəzəri-praktiki məsələlərindən biridir. Funksiya geyimin rahatlıq, qoruyuculuq, material keyfiyyəti və istifadəyə uyğunluq xüsusiyyətlərini ifadə edərkən, moda onun estetik, mədəni və sosial dəyərlərini müəyyənləşdirir. Bu iki anlayış arasında harmoniya yaratmaq dizaynerlər üçün əsas vəzifədir. Araşdırmalar göstərir ki, mövsüm amili geyimin həm texniki, həm də estetik parametrlərinə birbaşa təsir göstərir. Yay mövsümündə yüngül, nəfəsalan və açıq rəngli materiallara üstünlük verildiyi halda, qışda üstünlük qorunması və davamlılıq ön plana çıxır. Bununla yanaşı, moda tendensiyaları geyimdə forma, rəng palitrası, detal və siluetlərin dəyişməsinə səbəb olur.
funksionallıq, erqonomika, siluet, dekorativ element, davamlı dizayn, rəng və faktura.
Mövsümi geyim dizaynı, Moda və funksionallıq, Tekstil və geyim sənayesi, Dizayn prinsipləri, Estetik və praktik tarazlıq, Yerli və beynəlxalq moda tendensiyaları
Dizayn, Moda dizaynı, İncəsənətşünaslıq, Tekstil və geyim texnologiyaları, Sənaye dizaynı
QARABAĞ GEYIMLƏRINDƏ PARÇALARIN BƏDII TƏRTIBATI VƏ BƏZƏKLƏR
Bu məqalədə Qarabağ geyimlərində parçaların bədii tərtibatı və bəzəklər araşdırılır. Azərbaycanda aparılmış olan arxeoloji qazıntılar nəticəsində qədim dövrlərə aid tuncdan hazırlanmış biz, iynə kimi maddi nümunələr tapılmışdır ki, bu da Azərbaycanda tikmə sənətinin yaranmasının uzaq keçmişə söykənməsinin göstəricisidir. Azərbaycan milli geyimləri mürəkkəb inkişaf yolu keçmişdir. Hər bir xalqın özünəməxsus olan milli geyimi onun maddi və mənəvi dəyəri, mədəniyyətinin təcəssümüdür. Milli geyim nümunələri özünə aid elementləri, biçim tərzi, onların ərsəyə gəlməsində istifadə edilən parçalar xalqın tarixi ilə mədəniyyəti, adət ənənələri, dünyagörüşü haqqında ən güclü ifadə vasitəsi hesab edilir.
parça, milli, maddi, mənəvi, adət, ənənə, mədəniyyət.
Milli geyim mədəniyyəti, Qarabağ geyimləri, Tekstil və dekorativ sənət, Xalq tətbiqi sənəti, Ornamentika və naxışlar, Azərbaycan mədəni irsi
İncəsənətşünaslıq, Dizayn, Mədəniyyətşünaslıq, Etnoqrafiya, Dekorativ-tətbiqi sənət
Müəllif hüququ (c) 2026 Aytən Yusifkənan (Müəllif) https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
KOSTYUM DİZAYNINDA DAVAMLI TEXNOLOGİYALAR: EKOLOJİ MATERİALLAR VƏ TULLANTISIZ YANAŞMALAR
Moda və kostyum dizaynında davamlılığa doğru yönəlmə, qlobal ekoloji, sosial və iqtisadi çağırışlara cavab olaraq əsas prioritetə çevrilmişdir. Bu tədqiqat kostyum dizaynında davamlı texnologiyaların rolunu araşdırır, xüsusilə ekoloji cəhətdən təmiz materiallar və tullantısız yanaşmalara diqqət yetirir. Biodeqradasiya olunan liflər, təkrar emal edilmiş parçalar və bitki mənşəli alternativlər kimi innovativ tekstil inkişaflarını nəzərdən keçirərək, məqalə göstərir ki, material yenilikləri ekologiyaya təsiri azaldarkən yaradıcı ifadəni də təşviq edir. Bundan əlavə, tədqiqat tullantısız kəsmə texnikalarını, dairəvi iqtisadiyyat strategiyalarını və 3D modelləşdirmə və virtual prototipləmə kimi rəqəmsal alətlərin inteqrasiyasını davamlı kostyum istehsalı üçün transformativ həllər kimi müzakirə edir. Nəticələr göstərir ki, davamlı texnologiyalar yalnız moda sənayesinin mənfi təsirini azaltmır, həm də kostyum dizaynını incəsənət dəyəri və ekoloji məsuliyyətin birgə var olduğu bir sahə kimi yenidən müəyyən edir.
Dizaynda texnologiyalar, kostyum dizaynı, davamlılıq, ekoloji materiallar, moda innovasiyası.
Kostyum dizaynı, Davamlı dizayn, Ekoloji materiallar, Tullantısız istehsal, Moda və ekodizayn, Tekstil innovasiyaları, Sənaye dizaynı
Dizayn, Moda dizaynı, İncəsənətşünaslıq, Ekologiya və texnologiyalar, Sənaye dizaynı
AZƏRBAYCAN MEMARLIQ ABIDƏLƏRININ ORNAMENTAL KOMPOZISIYA QURULUŞU VƏ ONLARIN GEYİM SAHƏSİNDƏ İSTİFADƏSİ
Yüksək səviyyəli tətbiqi-dekorativ sənətin mərkəzi sayılan Naxçıvanın memarlıq abidələrində müxtəlif formalı kərpiclərdən məharətlə istifadə edilməsi, kərpicə kaşı və rəng çalarlarının əlavə edilməsi onların memarlıq bəzəyini daha da zənginləşdirmişdir. Naxçıvan memarlıq məktəbində həndəsi və bitki ornamentlərinin işlənib hazırlanmasına, riyazi bölmələr üçün nəzərdə tutulmuş üsullardan istifadəyə tez-tez rast gəlinir. Biz həndəsi naxışların ən mürəkkəb nümunələrinə XII-XV əsrlərə aid abidələrdə, əsasən, memar Əcəmi Naxçıvanın əsərlərində rast gəlirik. İntibah dövrü hesab edilən XII əsr bədii və memarlıq dizaynı baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edən çoxsaylı memarlıq strukturları ilə təmsil olunur. Naxçıvanın bu dövrə aid memarlıq abidələri öz möhtəşəmliyi, özünəməxsus orijinal xüsusiyyətləri, qeyri-adi gözəlliyi və zərifliyi ilə diqqəti cəlb edir.
Naxçıvan, memarlıq, dizayn, həndəsi ornamentlər, geyim dizaynı
Azərbaycan memarlığı, Ornamentika, Kompozisiya prinsipləri, Memarlıq və geyim dizaynı əlaqəsi, Dekorativ-tətbiqi sənət, Vizual mədəniyyət, Dizayn estetikası
Dizayn, İncəsənətşünaslıq, Memarlıq, Dekorativ-tətbiqi sənət, Mədəniyyətşünaslıq
QRAFIK DIZAYNIN GƏLƏCƏYI: SÜNI İNTELLEKT VƏ AVTOMATLAŞDIRMANIN ROLU
Bu məqalə, qrafik dizaynın gələcəyində süni intellekt və avtomatlaşdırmanın rolunu araşdırır. Qrafik dizayn, tarixən texnologiyanın inkişafı ilə böyük dəyişikliklərə uğrayıb. Bu gün isə süni intellekt və avtomatlaşdırma alətləri dizaynerlərin işini sürətləndirərək, onlara daha yüksək keyfiyyətli və innovativ işlər yaratmaq imkanı təqdim edir. Süni intellekt, dizaynerlərə avtomatik dizayn təklifləri, şəkil redaktəsi və rəng paletləri təyin etməyə kömək edir. Avtomatlaşdırma isə təkrarlanan tapşırıqları asanlaşdırır, vaxtın qənaətini təmin edir. Bununla belə, insan yaradıcılığı hələ də dizaynın əsasını təşkil edir və bu texnologiyalar yalnız dizaynerlərin işini asanlaşdırmaq məqsədi güdür. Gələcəkdə, süni intellekt və avtomatlaşdırma texnologiyalarının daha da inkişafı ilə qrafik dizayn sahəsi daha fərdiləşmiş və interaktiv olacaq, lakin insan təxəyyülünün rolu davam edəcək.
qrafik dizayn, süni intellekt, avtomatlaşdırma, yaradıcı prosess, dizayn texnologiyaları.
Müəllif hüququ (c) 2025 UNEC Journal of Current problems in Design
CONCEPTUAL ART AS A FORM OF INTELLECTUAL DESIGN: TRACING THE LINE FROM HEGEL TO MCQUEEN
This article explores the profound theoretical and practical significance of conceptual art in the context of contemporary design. Emphasizing the primacy of ideas over material form, conceptual art challenges traditional boundaries between artist, object, and viewer-redefining the essence and function of art in modern culture. The paper traces the philosophical roots of conceptualism, notably in the work of Hegel and later thinkers such as Wittgenstein and Derrida, and examines how these frameworks inform artistic practices that prioritize intellectual engagement and critical reflection. Through case studies in performance, video art, installations, and fashion, the article reveals how conceptual strategies disrupt aesthetic norms and reshape creative expression. It further investigates the role of deconstruction, experimental materials, and ecological awareness in transforming fashion into a site of cultural critique. Finally, it highlights the interdisciplinary impact of conceptualism across digital media, architecture, graphic, and industrial design-positioning conceptual art not only as an aesthetic approach but as a transformative force in the creative industries.
conceptual art, critical design, philosophical aesthetics, performance art, installation, deconstruction, fashion theory, sustainability, visual culture.
Moda sənətində geyim dizaynı estetik və funksional tələbləri bir araya gətirən çoxşahəli bir sahədir. Geyim dizaynı yalnız vizual gözəllik yaratmır, həm də istifadəçinin rahatlığını təmin edir, mədəni və sosial mesajları ifadə edir. Moda sənayesində yüksək moda, kütləvi moda, ekoloji moda və innovasiya kimi müxtəlif tətbiq sahələri mövcuddur. Son illərdə davamlılıq və ekoloji yanaşmalar dizayn prosesində əsas yer tutmağa başlayıb. Rəqəmsal texnologiyalar və yeni materiallar geyim dizaynında innovasiyaların artmasına səbəb olur. Geyim dizaynı moda sənətinin inkişafında və davamlılığında həlledici rol oynayır.
moda trendləri, innovasiya, estetik, tekstura, motiv.
GEYIM KOLLEKSIYALARININ YARADILMASINDA YENI TEXNOLOGIYALARI
Parça istehsalı və geyim sənayesi tarix boyu mühafizəkar bir sahə olmuş, lakin XVII-XVIII əsrlərdə texnoloji yeniliklərin təsiri ilə tədricən dəyişməyə başlamışdır. XX əsrin əvvəllərində sintetik liflərin yaranması və kütləvi istifadəsi tekstil sənayesində yeni mərhələyə keçidi təmin etmişdir. Hər dəqiqə təkmilləşdirilən müasir texnologiyalar möcüzələrin göstərilməsinə imkan verir! Gələcəyin parçaları-viruslarla mübarizə aparan, sağlamlığa nəzarət edən, istini və sərinliyi təmin edən parçalar yaranır. Bu cür materiallar bu gün bir reallıqdır. Gün gələcək və bu parçalar gündəlik həyatımızın bir hissəsinə çevriləcəklər.
tekstil sənayesi, ağıllı parçalar, ekotekstil, ekodizayn, yeni texnologiyalar
SİNTETİK GEYİM DİZAYNINDA BİOMÜXTƏLİFLİLİK YANAŞMALARIN TƏTBİQİ
Bu məqalədə sintetik geyim dizaynının biomüxtəlifliyə təsiri və bu iki sahə arasında mümkün olan davamlı harmoniyadan bəhs olunur. Sintetik materialların ətraf mühitə mənfi təsiri -xüsusilə mikroplastik çirklənmə və təbii resursların tükənməsi-biomüxtəlifliyin azalmasına səbəb olur. Lakin bu problemlərə qarşı ekoloji təmiz materiallar, təkrar emal, bioparçalanan liflər və davamlı dizayn prinsipləri ilə müsbət həll yolları təklif olunur. Sintetik geyimlər düzgün və şüurlu şəkildə dizayn olunarsa, biomüxtəlifliyin qorunmasına dəstək verən bir vasitəyə çevrilə bilər.
polyester, bio-nylon, eko-sistem, estetik, süni materiallar, yaşıl tekstil
MEMARLIQ VƏ GEYİM SFERALARININ VİZUAL ESTETİK XÜSUSİYYƏTLƏRİ ARASINDA BƏDİİ ƏLAQƏ
Bu məqalədə memarlıq və geyimin vizual və estetik xüsusiyyətləri arasındakı bədii əlaqə araşdırılır. Ətraf mühitin mühüm komponentlərindən biri memarlıq, digəri isə geyimdir. Memarlıq və geyim digər sənət növlərinə nisbətən bir-biri ilə daha tez-tez qarşılıqlı əlaqədə olur və insanın psixoloji vəziyyətinə təsir göstərə bilir. Memarlıq və geyim arasında üslub baxımından vizual-estetik əlaqə mövcuddur ki, bu da forma həllinin vəhdətində, onun elementlərinin oxşarlığında, konstruktiv sxemdə özünü göstərir. Memarlar və modelyerlər zamanın görünüşünü müəyyənləşdirir və üslub yaratmaq üzərində işləyirlər. Çox vaxt bu iki sahədə üslublar kəsişir və tez-tez bir-birinə təsir göstərir.
memarlıq, geyim, dizayn, estetik əlaqə, üslublar, ifadə vasitələri.
DATA-DRIVEN APPROACHES IN FASHION DESIGN: STYLE CREATION THROUGH ALGORITHMS
This article explores the influence of modern technologies—particularly data-driven directions and artificial intelligence (AI)—on the fashion industry. While data-driven design is a growing global trend, it remains relatively underexplored in Azerbaijan. The main goal of the research is to examine the methods of style formation through algorithms and to evaluate the potential for implementing such technologies in the local fashion sector. Within the research framework, the theoretical foundation of data-driven design and data identification methods in fashion (such as social media, customer behavior, and e-commerce analytics) have been studied. The study also analyzes the work of digital designers using AI tools such as DALLE, Midjourney, Vue.ai, and Fashwell, along with the styles they produce. In addition, personalized fashion experiences and possible future ethical challenges in this direction are examined.
Data-driven design, artificial intelligence, fashion algorithms, personalized design, digital designers.
Geyim dizaynı sənayesində modelləşdirmə prosesi həm yaradıcı, həm də texnoloji baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Modelləşdirmə dizaynerin ideyalarını reallaşdırmaq, geyimin forması, funksionallığı və estetik görünüşünü təkmilləşdirmək üçün vacib mərhələdir. Bu proses həm ənənəvi, həm də müasir virtual üsullarla həyata keçirilir və geyim nümunəsinin dəqiq uyğunluğunu təmin edir. Məqalədə geyim dizaynında modelləşdirmənin əsas növləri, funksiyaları və rolu geniş şəkildə təhlil edilir. Geyim modellərinin hazırlanmasında daha effektiv olan kombinə edilmiş modelləşdirmə növündən istifadə edilməsi təklif edilmişdir.
geyim dizaynı, modelləşdirmə, nümunə hazırlanması, 3D modelləşdirmə, funksionallıq, estetik görünüş
SÜNI İNTELLEKTIN MODA VƏ TEKSTIL DİZAYNINDA İMKANLARI: YARADICI PROSESDƏ YENI YANAŞMALAR
Bu məqalədə süni intellektin (Sİ) moda və tekstil dizaynı prosesinə təsiri araşdırılır. Sİ-nin yaradıcı iş axınlarına sənayedə innovasiyaların, fərdiləşdirmənin və dayanıqlılığın yeni səviyyələrinə imkan yaradır. Tətbiq olunan texnologiyalar arasında bazar tendensiyalarının analizi, vizual konseptlərin generasiyası, virtual prototipləmə və naxışların avtomatlaşdırılmış şəkildə qurulması daxildir. Məqalədə qeyd olunur ki, Sİ tullantıların azaldılması, istehsalın optimallaşdırılması və istehlakçıların fərdi ehtiyaclarına uyğunlaşma kimi əsas məhsul problemlərin həllinə töhfə verir. Bununla yanaşı, müəllif hüquqları və alqoritmik qərarların şəffaflığı kimi etik insan nəzarətinin vacibliyinə nəzarət edir. Nəticə olaraq vurğulanır ki, Sİ insan dizaynerlərini əvəz etməyəcək, artırmaq, onların yaradıcılıq imkanlarını genişləndirən aləti kimi çıxış edəcək və moda sahəsində yeni perspektivlər açıb.
Süni intellekt, moda, dizayn, tekstil innovasiyaları, dayanıqlılıq.
QARABAĞ QADIN GEYİM MƏDƏNİYYƏTİNİN TARİXİ
Qarabağ geyimləri hər zaman öz zərifliyi ilə seçilmişdir. Tarix boyu Azərbaycanın hər bir bölgəsinin özünəməxsus geyim forması, biçim tərzi olmuşdur. Bütün bölgələrin geyimləri bir-birindən müəyyən cəhətlərinə görə fərqlənir. Qarabağ geyimlərinə dair xüsusiyyətlər bu mövzuda araşdırma aparan tədqiqatçıların marağına səbəb olmuşdur. Odur ki, Qarabağ geyimləri haqqında mütəxəssislər hər zaman yüksək fikirlər irəli sürmüşdür. Azərbaycanın mədəniyyət beşiyi olan Qarabağımızda xalqımızın yaratmış olduğu zəngin və ecazkar geyim mədəniyyəti, eləcə də, Qarabağ xanları dövrünə aid mərasim, toy və şənlik geyimləri özünəməxsusluğu, zərifliyi və zəngin tərtibatı ilə diqqət çəkmişdir. Qarabağın mədəni irsində milli geyimlərin xüsusi yeri vardır. Geyim xalqın məxsus olduğu mədəniyyət ilə sıx bağlıdır. Milli libaslarda xalqa aid olan adətlər, ənənələr, xalqın yaradıcılığı, təxəyyül məhsulu və eləcə də milli təfəkkürü öz əksini tapır. Milli geyimlərimiz qiymətli xəzinəmiz və mədəni sərvətimizdir.
Qarabağ, geyim, mədəniyyət, irs, milli, forma