BİZNESDƏ BLOKÇEYN: ELMİ ƏSASLAR, İQTİSADİ TƏSİR VƏ PROBLEMLƏR

Xülasə

Bu məqalə rəqəmsal iqtisadiyyatda transformasiyaedici qüvvə kimi blokçeyn texnologiyasının hərtərəfli təhlilini təqdim edir, onun elmi əsaslarına, texniki mexanizmlərinə, iqtisadi nəticələrinə və biznesin həyata keçirilməsində çətinliklərə diqqət yetirir. Blokçeyn, paylanmış kitab texnologiyası olaraq, qeyri-mərkəzləşməni, dəyişməzliyi, şəffaflığı və məlumat təhlükəsizliyini təmin edərək, əməliyyatları təşkil etmək və iqtisadi sistemlərə etibar etmək üçün tamamilə yeni bir üsul təklif edir. Tədqiqat onun maliyyə, təchizat zəncirinin logistikası, enerji, səhiyyə, dövlət xidmətləri və aviasiyaya çoxölçülü təsirini və proqramlaşdırıla bilən əməliyyatların və ağıllı müqavilələrin biznes proseslərini necə dəyişdirdiyini, tranzaksiya xərclərini azaltdığını və yeni təşkilati formaları təmin etdiyini vurğulayır. Blokçeynin inteqrasiyasından yaranan innovativ biznes modelləri olan aktivlərin tokenləşdirilməsinə, mərkəzləşdirilməmiş maliyyəyə (DeFi) və mərkəzi bankın rəqəmsal valyutalarına (CBDC) xüsusi diqqət yetirilir.
Bu məqalə Satoshi Nakamotonun 2008-ci ildəki əsas məqaləsindən başlayaraq blokçeyn tədqiqatının tarixi və nəzəri köklərini araşdırır və elmi ədəbiyyatın konsepsiyanın texniki əsaslandırılmasından idarəetmə, tənzimləmə və davamlılığa yönəlmiş sistematik təhlillərə qədər təkamülünü izləyir. 2019-2024-cü illərdə aparılan empirik tədqiqatlar göstərir ki, blokçeyn informasiya asimmetriyası və maliyyə klirinq və ya tibbi məlumat mübadiləsi kimi mürəkkəb vasitəçilik şəraitində ənyüksək gəlir gətirir. Eyni zamanda, miqyaslılıq, qarşılıqlı fəaliyyət, enerji istehlakı, kiber təhlükələr və parçalanmış tənzimləmə kimi maneələr qalmaqdadır.
Blokçeynin bir xidmət kimi sürətli inkişafı (BaaS) əlçatanlığı daha da genişləndirir, şirkətlərə əhəmiyyətli infrastruktur xərcləri olmadan blokçeyn həllərini inteqrasiya etməyə imkan verir. Bununla belə, davamlı genişmiqyaslı icraya nail olmaq üçün hüquqi qeyri-müəyyənliklər aradan qaldırılmalı, ümumi fəaliyyət göstəriciləri işlənib hazırlanmalı və ekoloji problemlər həll edilməlidir.
Bütövlükdə, blokçeyn təkcə texniki deyil, həm də rəqəmsal transformasiya, dəyişən biznes modelləri, inam dinamikası və qlobal iqtisadi qarşılıqlı əlaqə üçün strateji vasitə kimi nəzərdən keçirilir.