MALDİVLƏRDƏ İCMA SƏVİYYƏSİNDƏ SOSİAL İNNOVASİYA VƏ QEYRİ-RƏSMİ SAHİBKARLIĞIN ARAŞDIRILMASI: KİÇİK ADA İNKİŞAF ETMƏKDƏ OLAN DÖVLƏTLƏR (SIDS) ÜÇÜN İKİNCİ KONSEPTUAL TƏHLİLsosial innovasiya, sahibkarlıq, icma əsaslı innovasiya, davamlı inkişaf

Xülasə

Maldivlər institusional potensialın məhdudluğu, iqtisadi kövrəklik və coğrafi parçalanma kimi problemlərlə üzləşən İnkişaf Etməkdə Olan Kiçik Ada Dövlətlərdən (SIDS) biridir. Bu tədqiqat Maldivlərdə icma səviyyəsində sosial innovasiyaların mahiyyətini araşdırır və yerli əhalinin təşəbbüsü ilə formalaşan, dolanışıq, təhsil, ətraf mühit və texnologiyaya çıxış kimi inkişaf sahələrinə yönəlmiş layihələrin dinamikasını təhlil edir. Araşdırma keyfiyyət yönümlü situasiya analizi (case study) metodologiyası əsasında aparılmış, 10–12 sosial təşəbbüs nümunəsi üzərindən bu təşəbbüslərin müxtəlifliyi, məqsədyönlülüyü və sosial əhəmiyyəti qiymətləndirilmişdir.
Nəticələr göstərir ki, Maldivlərdə sosial innovasiya təşəbbüsləri əsasən qeyri-formal xarakter daşıyır, icma strukturlarına dərin şəkildə inteqrasiya olunub, çox vaxt qadınlar və gənclər tərəfindən idarə edilir və rəqəmsal texnologiyalarla yanaşı, sosial etimad amilindən əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənir. Bu təşəbbüslər xidmət təminatında mövcud institusional boşluqları yaradıcılıq və sosial dəyər istehsalı vasitəsilə kompensasiya edir, beləliklə, hibrid sahibkarlıq formasını təcəssüm etdirir. Rəsmi dövlət dəstəyi məhdud olsa da, bu layihələrin uğuru icma üzvlərinin iştirak meyili, kollektiv məsuliyyət hissi və mədəni kontekstə uyğun ideyalarla bağlıdır. Bununla yanaşı, bu təşəbbüslər formallaşma ilə müstəqillik, miqyasla yerli autentiklik və icma prioritetləri ilə xarici maliyyə mənbələri arasında tarazlığı qorumaq zərurəti ilə üz-üzə qalır.
Tədqiqat ənənəvi inkişaf paradiqmalarının aşağıdan-yuxarı sosial dayanıqlığı nəzərə almayan məhdudiyyətlərini ifşa edir və SIDS kontekstində qeyri-rəsmi sahibkarlıq və sosial innovasiya nəzəriyyəsinə konseptual töhfə verir. Davamlı İnkişaf Məqsədlərinin (SDG) yerli səviyyədə həyata keçirilməsini sürətləndirmək üçün tədqiqat siyasət səviyyəsində icma təşəbbüslərinin milli inkişaf planlaşdırmasına inteqrasiyasını, rəqəmsal və sosial infrastrukturun möhkəmləndirilməsini, həmçinin qeyri-rəsmi innovasiya ekosistemlərinin institusional legitimliyinin artırılmasını təklif edir.