AZƏRBAYCANDA DAYANIQLI İNKİŞAFA YOXSULLUQ VƏ BƏRPA OLUNAN ENERJİ İSTEHLAKININ TƏSİRİNİN EKONOMETRİK QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ

Xülasə

Bu tədqiqat Azərbaycanda yoxsulluq və bərpa olunan enerji istehlakının dayanıqlı inkişafa təsirinin ekonometrik qiymətləndirilməsini təqdim edir. Təhlildə 2001–2020-ci illər üçün illik məlumatlardan istifadə edilir. Dayanıqlı İnkişaf İndeksi (ing. Sustainable Development Index – SDI) asılı dəyişən kimi istifadə edilir, yoxsulluq səviyyəsi və ümumi son enerji istehlakının faizi kimi bərpa olunan enerji istehlakı isə əsas izahedici dəyişənlər kimi daxil edilir. Pandemiya ilinin təsirini nəzərə almaq üçün COVID-19 fiktiv dəyişəni də daxil edilmişdir. Model EViews proqramında ən kiçik kvadratlar metodu ilə qiymətləndirilir. Nəticələr göstərir ki, yoxsulluğun dayanıqlı inkişafla mənfi və statistik cəhətdən əhəmiyyətli əlaqəsi var; bu da daha yüksək yoxsulluğun daha aşağı SDI göstəriciləri ilə əlaqəli olduğunu bildirir. Buna qarşılıq, bərpa olunan enerji istehlakının Dayanıqlı İnkişaf İndeksi ilə müsbət və statistik cəhətdən əhəmiyyətli əlaqəsi var ki, bu da bərpa olunan enerjinin inkişafının dayanıqlı inkişaf nəticələrini dəstəkləyə biləcəyini göstərir. COVID-19 fiktiv dəyişəninin də mənfi və əhəmiyyətli əmsalı var; bu da pandemiya ilinin Azərbaycanın dayanıqlı inkişaf göstəricilərinin azalması ilə əlaqəli olduğunu ortaya qoyur. Diaqnostik nəticələr göstərir ki, model ciddi ekonometrik problemlər nümayiş etdirmir – heteroske-dastiklik və multikollinearlıq problemi aşkar edilməmiş, normallıq fərziyyəsi rədd edilmir, qalıqlar isə stasionardır. Tədqiqatın praktiki əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, onun nəticələri Azərbaycanda yoxsulluğun azaldılması, bərpa olunan enerjinin genişləndirilməsi və dayanıqlı inkişafın planlaşdırılmasına dair siyasət müzakirə-lərini dəstəkləyə bilər.