ƏNƏNƏVİ TƏLİMİN İDARƏ OLUNMASI SİSTEMLƏRİNDƏN AĞILLI TƏHSİL EKOSİSTEMLƏRİNƏ: SÜNİ İNTELLEKT, ANALİTİKA VƏ BACARIQ ƏSASLI PLATFORMALAR VASİTƏSİLƏ RƏQƏMSAL TƏHSİLİN YENİDƏN MÜƏYYƏNLƏŞDİRİLMƏSİ

Xülasə

Rəqəmsal texnologiyalar ali təhsili köklü şəkildə dəyişdirərək ənənəvi Təlimin İdarə Olunması Sistemlərini (Learning Management Systems – LMS) müasir təhsilin tələblərini qarşılamaq baxımından getdikcə daha az səmərəli etmişdir. Bu məqalədə əsasən tədris məzmununun təqdim edilməsi və qiymətlərin idarə olunmasına yönəlmiş ənənəvi LMS platformalarından təlim analitikası, daxili intellekt və bacarıq əsaslı profilləşdirməni özündə birləşdirən süni intellekt əsaslı ağıllı təhsil ekosistemlərinə keçid araşdırılır. Tədqiqat bu paradiqma dəyişikliyini konseptual baxımdan təhlil edir və onun praktik tətbiqini Azərbaycanda hazırlanmış universitet əsaslı ağıllı təhsil ekosistemi olan UBEx (Uni Bridge Exchange) nümunəsində qiymətləndirir. Dizayn Elmi Tədqiqatı (Design Science Research) metodologiyasından istifadə edilməklə UBEx-in memarlıq komponentləri, o cümlədən süni intellekt dəstəkli tədris proqramı profilləşdirilməsi, avtomatlaşdırılmış CV təhlili, bacarıq əsaslı təsdiqləmə mexanizmləri və institusional analitika panelləri təqdim olunur.

Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, ağıllı təhsil ekosistemləri məzunların məşğulluq imkanlarının görünürlüğünü artırmağa, ali təhsil müəssisələrində qərar qəbuletmə proseslərini gücləndirməyə və məzunların kompetensiyaları ilə əmək bazarının tələbləri arasında uyğunluğu yaxşılaşdırmağa imkan verir. Bu imkanlar məlumat əsaslı təhsil mühitlərinin ali təhsildə müxtəlif maraqlı tərəflərin dəstəklənməsi baxımından əhəmiyyətli potensiala malik olduğunu nümayiş etdirir. Bununla belə, ekosistemin tətbiqi hələ ilkin mərhələdədir və maraqlı tərəflər tərəfindən mənimsənilməsi prosesi davam edir. Bundan əlavə, ekosistemin uzunmüddətli təsirinin və səmərəliliyinin qiymətləndirilməsi üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac vardır. Tədqiqat ənənəvi, qiymətyönümlü LMS modellərindən kənara çıxaraq daha əhatəli, kompetensiya əsaslı rəqəmsal təhsil modelinə keçmək istəyən universitetlər üçün təkrarlana bilən konseptual və texniki çərçivə təqdim edir.