ŞƏHƏR İDARƏÇİLİYİNDƏ İCTİMAİ İŞTİRAK VƏ MƏZMUNLU EFFEKTİVLİYİN NORMATİV–İNSTİTUSİONAL MODELİ: AZƏRBAYCAN NÜMUNƏSİ

Xülasə

Bu tədqiqat Azərbaycanda şəhər idarəçiliyində ictimai iştirak mexanizmlərinin strukturunu, fəaliyyətini və effektivliyini təhlil etmək üçün nəzəri cəhətdən inteqrasiya olunmuş normativ–institusional çərçivə formalaşdırır. Məqalə keçid tipli idarəetmə sistemlərində müşahidə olunan struktur paradoksu araşdırır: iştirakın formal hüquqi təminatlarının mövcudluğu siyasət nəticələrinə real təsirin avtomatik şəkildə yaranmasına gətirib çıxarmır.
Tədqiqat hüquqi mətnlərin təhlili və konseptual modelləşdirməyə əsaslanan keyfiy-yət yönümlü normativ–institusional analitik dizayn tətbiq edir. Üçsəviyyəli çərçivə qurulur və bu çərçivə (1) normativ-hüquqi əsasları, (2) institusional praktikanı və səlahiyyətlərin bölüşdürülməsini, (3) idarəetmə nəticələrini əlaqələndirir. Delibe-rativ demokratiya nəzəriyyəsinə, iştirak vasitəsilə hakimiyyətin yenidən bölüş-dürülməsi modellərinə, institusional dizayn üzrə tədqiqatlara və post mərkəz-ləşdirilmiş idarəetmə ədəbiyyatına əsaslanaraq, iştirakın effektivliyi bir-birindən qarşılıqlı asılı olan dörd struktur dəyişəninin funksiyası kimi konseptuallaşdırılır: hüquqi qalınlıq (LT), real qərarvermə səlahiyyəti (RA), şəffaflıq və geribildirim rejimləri (TR) və sosial kapitalın sıxlığı (SC). Model institusional komplementarlıq prinsipinə əsaslanır, yəni hər hansı bir ölçüdə zəiflik ümumi effektivliyi məhdudlaşdırır.
Təhlil göstərir ki, Azərbaycanda vətəndaş iştirakını tənzimləyən nisbətən geniş hüquqi arxitektura mövcuddur və bu çərçivəyə konstitusiya müddəaları və sahəvi qanunvericilik daxildir. Lakin fiskal mərkəzləşmə, məsləhətləşmə mexanizmlərinin məcburi hüquqi qüvvəsinin məhdud olması və vətəndaş cəmiyyətinin qeyri-bərabər inkişaf səviyyəsi iştirakın məzmunlu dərinliyini məhdudlaşdıra bilər. Tədqiqat normativ demokratik nəzəriyyəni institusional siyasi iqtisad təhlili ilə inteqrasiya edir və post mərkəzləşdirilmiş idarəetmə kontekstlərinə tətbiq oluna bilən strukturlaşdırılmış izah modeli təklif edir. Bu çərçivə empirik operasionallaşdırma, indikator əsaslı qiymətləndirmə və müqayisəli regional tədqiqatlar üçün əsas yaradır.